Vũ Đức Sao Biển tên thật là Võ Hợi, sinh năm 1947 (có nơi ghi 1948), là
người Duy Xuyên nhưng sinh ra tại Tam Kỳ, một làng quê ven biển tỉnh Quảng Nam
Mười năm sau, ông trở lại
nơi này và cho ra đời các ca khúc về Bạc Liêu và miền đất phương Nam. Sau 1975,
ông về Thành phố Hồ Chí Minh dạy học, làm báo, cộng tác với các báo: Công an Thành
phố Hồ Chí Minh, Thanh Niên, Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh, Tuổi Trẻ Cười...
Ngoài tài năng viết báo, tiểu
thuyết, nghiên cứu về tác phẩm tiểu thuyết Kim Dung, ông còn là dịch giả mảng
Trung văn và sáng tác nhạc. Thời đôi mươi, ông đã có hai danh tác âm nhạc Thu,
hát cho người và Chiều mơ. Mặc dù là người con xứ Quảng nhưng ông lại
cho ra đời nhiều bài hát về Nam Bộ nổi tiếng như Đêm Gành Hào nghe điệu
hoài lang, Đau xót lý chim quyên, Điệu buồn phương Nam, Tình ca phương Nam, Về
bên cha, Gởi về nơi cuối đất...
Vũ Đức Sao Biển đã được tặng
danh hiệu Nhạc sĩ có tác phẩm để đời thế kỷ 20 năm 2007 (cùng với Phạm Duy, Tô
Vũ, Nguyễn Văn Tý, Nguyễn Ánh Chín, Châu Kỳ) và Nhạc sĩ Sol Vàng Việt Nam vào
tháng 8 năm 2018. Vũ Đức Sao Biển đã được Nhà xuất bản Trẻ xuất bản 48 đầu
sách; có thể kể đến những đầu sách tiêu biểu như: Quảng Nam hay cãi
(2010), Hai tuồng hát bội (2010), Kim Dung giữa đời tôi (2010), Dài và to
(2011), Án lạ phương Nam (2011), Phía sau mặt báo (2011), Thâm sơn kỳ cục án
(2011), Sông lạc đường về (2012), Sim và Âm vang cố quận (2016)...
Căn bệnh hiểm nghèo, chống
chọi đã nhiều năm, nay, ông thanh thản về trời. Cõi trần, với ông, là “Thời
gian nào trôi bềnh bồng trên phận người”. Những ngày nằm bệnh, ít giao tiếp,
ông hiểu về “phận người”, hiểu giới hạn của cuộc đời.
Tôi chỉ gặp và trò chuyện với
ông vài lần. Lần đầu tại một quán cà-phê cóc trước cơ quan Sở Giáo dục - Đào tạo
vào sáng Chủ nhật. Lần ấy, sau tháng 5-2005, Phạm Duy mới về nước, định cư lâu
dài tại Việt Nam. Với tư cách nhạc sĩ, thế hệ đi sau, ông nói về sáng tác Phạm
Duy với lòng ngưỡng mộ, nhất là âm nhạc kháng chiến. Rồi nhiều chuyện vui của đất
Quảng mà ông đã viết. Các lần khác, khi ông về Duy Xuyên tổ chức các đêm nhạc
hoặc thăm quê hương.
Ông gửi tặng tôi vài tập
sách, thích nhất Phía sau mặt báo, NXB Trẻ 2011, gồm 19 bài viết ngắn về nghề
báo. Đó là những bài học về kinh nhiệm làm báo, sự sai lầm, sự trung thực và
thói kiêu binh của nhà báo và nghề báo. Nơi trang kết của tập sách, ông chân
thành viết: “Tôi thật sự yêu cuộc đời làm báo. Lời sám nguyện của tôi
là khi tôi còn được làm một nhà báo, tôi sẽ mãi mãi là nhà báo ngay thẳng,
trung thực và nhân hậu. Nếu tôi có sai lầm trong cách viết, cách nghĩ, xin đời
hãy tha thứ cho tôi”. (sdd, trang 136)
Lần khác, qua Phan Đình Kỳ,
anh gửi tặng tập Truyện ký và tạp văn, NXB Trẻ, 2016. Tôi nhắn tin cảm ơn. Tập
này, phần Tạp văn, Vũ Đức Sao Biển có 8 bài nói về Quảng Nam hay cãi, lý thú vô
cùng. Cãi Quảng Nam là cãi từ sinh hoạt làng xã (Quảng Nam đám
giỗ), đến giao tiếp xã hội (Nói dốc kiểu Quảng Nam), ẩm
thực (Đạo ăn mì Quảng), qua sinh hoạt văn hóa (Hát bội
Quảng Nam), rồi ngôn ngữ xứ Quảng (Phương ngữ Quảng Nam, Thành ngữ Quảng
Nam, Âm vị Quảng Nam...). Nói chung, đặc điểm Quảng Nam là nói gay, hay cãi và
nếu không thế thì không phải Quảng Nam.
Vũ Đức Sao Biển vận dụng kiếm
hiệp Kim Dung để viết về sự cãi: “Cái cãi của người Quảng Nam cũng là
một thứ võ công bởi nó cũng có nội hàm và ngoại quan hẳn hoi. Về cơ bản, người
Quảng Nam nào cũng đắc thủ được công phu cãi, chỉ khác nhau ở chỗ thâm hậu hay
hời hợt, nhiều hay ít, cãi lớn hay ... cãi nho nhỏ. Công phu cãi trở thành quán
tính của người Quảng Nam đến nỗi trước một đám đông, nghe một ai đó nói một
chuyện sai sự thật hoặc lớn tiếng hà hiếp một người khác mà không có ai lên tiếng
cãi lại thì ta có thể kết luận trong đám đông ấy không có người Quảng Nam nào!” (Truyện
ký và tạp văn, NXB Trẻ, 2016, trang 15).
Năm 2018, qua email, khi tôi
trao đổi với ông về công việc đã làm lâu nay, đó là sưu tầm, tuyển chọn các
khuôn mặt thơ ca xứ Quảng có tác phẩm in trên các báo, tạp chí tại các đô thị
miền Nam, giai đoạn 1954-1975, trong đó có thơ Vũ Đức Sao Biển. Ông rất hoan
nghênh và sau đó, ông gửi thêm những bài tôi chưa sưu tầm được. Ông còn gửi tặng
tôi hai bài thơ chữ Hán, bài Tặng nội và Nam ai, kèm bản dịch nghĩa, dịch thơ,
rất cảm động.
Có thể nói, trước 1975, bên
cạnh âm nhạc, Vũ Đức Sao Biển còn sáng tác thơ ca. Thơ đăng trên số báo và tạp
chí. Tuy rằng, âm nhạc vượt trội hơn. Người thưởng thức biết nhiều đến Thu, hát
cho người và Chiều mơ hơn là những bài thơ đã công bố. Dầu vậy, đọc kỹ những
bài thơ của ông trong thời kỳ này, người ta vẫn nhận ra một tiếng nói riêng,
nhiều âm sắc, dẫu tiếng nói đó chưa thành một giọng điệu nghệ thuật, gây chú ý
như bao cây bút khác của xứ Quảng, song, vẫn để lại dư vang không lẫn với ai.
Thơ Vũ Đức Sao Biển ra đời trong những năm tháng đầy bão lửa của bom đạn.
Quảng Đà là chiến trường dữ
dội, tác động không ngừng đối với thế hệ trẻ. Người ta gọi thế hệ này là thế hệ
mất mát. Chín năm (1945-1954), họ theo gia đình tản cư qua các vùng quê,
chứng kiến bao tang thương, dâu bể, đó là một tuổi thơ dữ dội, nói như Phùng
Quán. Thế rồi, hòa bình chưa được bao ngày. Chiến tranh tiếp nối chiến tranh.
Hình ảnh thân thuộc, trở
thành nhân vật luôn ẩn hiện trong thơ và đời của Vũ Đức Sao Biển đó là người mẹ.
Người mẹ miền Trung, ở đây là người mẹ Quảng Nam, lam lũ làm ăn, chịu thương chịu
khó, hy sinh tất cả cho con cái. Trên các làng quê xứ Quảng, đâu đâu ta cũng gặp
hình ảnh: Con từ Hội An về / Nhìn dòng sông quê mẹ / Chiều nắng loang
trên đồi / Tiếng người trong bóng xế… Mẹ già ngồi trước cửa / Tóc bạc vì thương
con… (Mẹ và con).
Hai mươi tuổi, Vũ Đức Sao Biển
đã thấy: Tháng hai chim ca hót / Lời chim thì vẫn buồn / Anh nợ
nần số phận / Phân vân tóc mưa nguồn / Xin làm loài sao biển / Nghìn năm nhìn về
non… (Thơ tháng hai). Thích nhất là bài Chiếc xe đạp cũ qua Sài Gòn,
viết theo thể lục bát, chỉ 12 câu, giọng tếu táo, che cái nghèo của anh học trò
xứ Quảng, một Từ Hải đưa nàng Kiều rong chơi bằng chiếc xe đạp cũ, “yên mòn,
dây thắng tả tơi / xin qua cho hết luân hồi nghe em / từ đây cát bụi ưu
phiền/ nhịp đinh sút, những cung huyền thoại vang / Sài Gòn chín phố là bao /
Ta hiên ngang hát ca dao giữa đời …
Vũ Đức Sao Biển trôi dạt về
phương Nam, lòng vẫn nhớ về quê cũ:
Tặng nội
Ấu thời phụ một, biệt
gia hương.
Hội thị Thu giang cảm đoạn
trường.
Khứ sự tư duy đầu sơ bạch.
Mộng kiến mai hoa hạng tịch
lương.
Bản dịch thơ của tác giả:
Gửi nội
Tuổi thơ cha mất, bỏ quê
hương.
Phố Hội, sông Thu cũng
đoạn trường.
Việc cũ suy tư đầu chớm
bạc.
Mơ thấy mai vàng ngõ tịch
lương.
Nay thì Vũ Đức Sao Biển đã bỏ quê
hương, bỏ phố Hội, bỏ sông Thu, theo nỗi đoạn trường, kỷ độ bất quy lai - biền
biệt không trở về - (Nam ai - Điệu buồn phương Nam), chỉ còn tiếng tơ đàn rung
lên trong Thu, hát cho người, người…ơi
Đà Nẵng, ngày 7-5-2020
* HUỲNH
VĂN HOA
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire