[nguồn: Meltdown in
Với Trung Quốc ngày nay chỉ có một tiếng nói của sức mạnh. Cuộc đấu tranh để sinh tồn có thể dẫn tới "cuộc chiến tranh vì nước" ngay trong
thế kỷ 21 này.
Ngô Thế Vinh
Dẫn Nhập: Các dân tộc
sống trên lục địa Châu Á ở hạ lưu các dòng sông từ Tây
Tạng và Trung Quốc chảy xuống, trên 1,6 tỉ người này đã phải
gánh chịu hết cả thiệt hại kinh tế nông nghiệp, ngư nghiệp
và môi trường các hạ vực đã bị thoái hóa dần dần suốt
nhiều thập niên qua trong khi Trung Quốc hưởng hết ích lợi nhờ thủy điện
vì trên thượng nguồn họ xây hàng trăm con đập, tàng trữ hàng
trăm tỉ mét khối nước, giam hãm 90% phù sa và thay đổi toàn
diện dòng chảy môi sinh trên toàn lưu vực. Nhưng tham vọng Trung Quốc chưa dừng
lại, Trung Quốc đã bắt đầu xây một đại công trình mang
tên Sông Cờ Đỏ, dài trên 6.180 km để hàng năm chuyển dòng lấy 60
tỉ mét khối nước ngay từ nguồn không cho xuống hạ lưu sông
Mekong, Salween và Brahmaputra. Sông Cờ Đỏ của Trung Quốc
là một mối đe doạ tiềm tàng to lớn, với khả năng gây ra tội ác
cho nhân loại – imminent threat to humanity. Trung Quốc tránh không
ký bất cứ một hiệp ước hợp tác sông ngòi quốc tế nào, để họ đơn
phương thực hiện những tham vọng của mình. Không một siêu cường nào trên thế giới
ngạo mạn khai thác dòng nước bất chấp cuộc sống của bao nhiêu triệu cư dân
hạ lưu như thế. Việt Ecology Foundation
Bắc Kinh có khả năng dùng “vũ khí nước” như một đòn ngoại giao bắt 25% dân số thế giới làm con tin / holding hostage. Khác với những hồ chứa đập thuỷ điện, vừa giữ nước vừa xả nước, Sông Cờ Đỏ là một chiến lược đổi dòng lấy nước – có nghĩa là 100% lượng nước này sẽ bị mất đi – không bao giờ được đền bù, đối với các quốc gia hạ nguồn. [1]
Tây Tạng, nơi phát xuất
những con sông lớn của Châu Á: (1) Dương Tử, (2) Hoàng Hà, (3) Indus, (4)
Sutlej, (5) Yarlung Tsangpo – Brahmaputra, (6) Irrawaddy, (7) Salween, (8)
Mekong.
[nguồn: Meltdown in
CƠ THỂ HỌC CÁC
CON SÔNG LỚN CHÂU Á
Các con sông lớn
như mạch sống của toàn Châu Á đều bắt nguồn từ Cao nguyên
Tây Tạng, còn được mệnh danh là Cực Thứ Ba của Trái Đất.
Đông Tây Tạng: phía
đông là khởi nguồn của hai con sông lớn hoàn toàn nằm trong lãnh thổ Trung
Quốc: sông Dương Tử (1) 6.500 km dài nhất Châu Á chảy
về hướng đông theo suốt chiều ngang lãnh thổ Trung Hoa tới Thượng
Hải – Shanghai, sông Hoàng Hà (2) thì chảy về hướng
bắc rồi chuyển sang hướng đông tới Thiên Tân – Tianjin,
và cả hai cùng đổ ra biển Trung Hoa.
Tây Tây Tạng: phía
tây bắc, là sông Indus (3) và sông Sutlej (4) chảy về hướng
tây nam và giao thoa với ba con sông khác để hình
thành vùng châu thổ Punjab giữa hai nước Ấn và Hồi. Phía
tây nam là sông Yarlung Tsangpo (5) là “con sông cao nhất thế giới”,
với các ghềnh thác xuyên dãy Hy Mã Lạp Sơn, rồi chảy qua Ấn độ,
Bhutan và Bangladesh, con sông đổi tên
là sông Brahmaputra trước khi đổ vào Vịnh
Bengal, Ấn Độ Dương.
Nam Tây Tạng: phía
nam là ba con sông sông Irrawaddy (6) và sông Salween
(7) chảy xuống Miến Điện theo hướng bắc nam trước khi đổ vào
Biển Andaman. Riêng con sông Mekong (8) chảy qua nhiều quốc gia với
nhiều tên khác nhau, từ Tây Tạng: có tên Dza-Chu có
nghĩa “nguồn nước của đá”, tiếp tục chảy về hướng
nam băng qua những hẻm núi sâu của tỉnh Vân Nam với tên Trung Hoa là Lan
Thương Giang / Lancang Jiang “con sông xanh cuộn sóng”, qua
đến biên giới Lào Thái mang một tên khác Mae Nam Khong “con sông mẹ”, xuống
Cam Bốt lại mang một tên khác nữa Tonle Thom “con sông lớn”, cuối
cùng chảy qua Việt Nam mang tên Cửu Long với hai nhánh chính
là sông Tiền và sông Hậu đổ ra Biển Đông trước
kia bằng chín cửa sông, nhưng nay chỉ còn bảy. [Hình 1]
TÂY TẠNG KHÔ HẠN
CHÂU Á CHẾT
Và cũng dễ hiểu tại
sao, bằng mọi giá Trung Quốc phải chiếm cho bằng được Tây Tạng – vùng
cao nguyên chiến lược vô cùng quan trọng, giàu có về nguồn nước,
phong phú về tài nguyên thiên nhiên – đó cũng
là “định mệnh sinh học – biological destiny” của Tây Tạng,
một quốc gia nhỏ bé với chưa tới 1,5 triệu dân bản địa (thống
kê 1965, dân số gốc Tây Tạng 1,321,500; Leo A. Orleans, The
China Quarterly Jul-Sep, 1966) và đang bị Hán hoá, người Tây Tạng
nay đã trở thành thiểu số ngay trên đất nước mình.
Phải chứng kiến tốc độ tàn
phá sinh cảnh Tây Tạng, ngay nơi đầu nguồn, các con sông lớn
Châu Á đang bị Trung Quốc khai thác một cách triệt để với
những đập thuỷ điện, cùng với nạn phá rừng tự sát /
suicidal deforestation, tới các kế hoạch khai thác hầm mỏ đại quy mô,
gây ô nhiễm nguồn nước. Hiện tượng biến đổi khí hậu với
khí thải từ các nhà máy đốt nhiên liệu hoá thạch đang
gây hiệu ứng nhà kính khiến khối băng tuyết tưởng như vô tận
nơi cực thứ ba trái đất đang nhanh chóng bị đẩy lùi
và tan rã.
Cũng để thấy rằng,
những con sông Châu Á từng nguyên sinh trong thế kỷ trước
thì nay đã biến dạng suy thoái và không còn như xưa nữa.
Cảnh tượng ấy khiến Đức
Dalai Lama đang lưu vong phải thốt lên lời kêu cứu
và ông đã chọn ưu tiên bảo vệ môi sinh thay vì những
vấn đề chính trị nóng bỏng. Trong một lần gặp gỡ với Đại
sứ Hoa Kỳ Timothy Roemer ở New Delhi, thủ đô Ấn Độ vào
tháng 8/2009, Đức Dalai Lama nói rằng:
"Lịch trình chính trị có thể hoãn
lại 5 -10 năm nhưng cộng đồng quốc tế cần tập trung quan tâm tới
biến đổi khí hậu trên Cao nguyên Tây Tạng: khối băng tuyết đang
tan rã, nạn phá rừng, và ô nhiễm nguồn nước do những dự án
khai thác hầm mỏ, là những vấn đề cấp thiết, không thể chờ đợi." [nguồn: Wikileaks Cables,
the Guardian 10 Aug. 2009]
Bắc Kinh xác nhận
là sẽ xây thêm các con đập thuỷ điện lớn
trên thượng nguồn sông Yarlung Tsangpo – Brahmaputra, trước khi con
sông xuyên quốc gia ấy chảy sang Ấn Độ, Bhutan
và Bangladesh. Brahmaputra là dòng sông huyết mạch của ba quốc gia
này.
Khi các công trình hoàn tất, tổng công suất / total capacity của những con đập thủy điện trên Cao nguyên Tây Tạng sẽ “nhiều lần lớn hơn” công suất con đập Tam Hiệp (Three Gorges Dam): 22.500 megawatts, lớn nhất thế giới trên sông Dương Tử.
Bích chương của Hội Phụ nữ Tây
Tạng: Hâm Nóng Toàn Cầu trên Cao nguyên Tây Tạng; Nếu Tây Tạng khô hạn,
Châu Á chết. [3] (www.tibetanwomen.org)
Cho dù đang có những mối
lo âu về sự tồn vong của quê hương Tây Tạng nhưng Đức
Dalai Lama rất quan tâm tới những vấn đề chung của nhân loại. Ông
nói tới vấn đề môi sinh rất sớm với tầm nhìn xa và trong mối
tương quan toàn cầu và “phải làm sao giữ xanh hành
tinh” này, qua thông điệp nhân Ngày Môi Sinh Thế Giới /
World Environment Day [ngày 05.06.1986]:
“Hòa bình và sự sống
trên trái đất đang bị đe dọa bởi những hoạt động của con
người thiếu quan tâm tới những giá trị nhân bản. Hủy hoại thiên nhiên
và các nguồn tài nguyên thiên nhiên là do hậu quả của lòng tham
lam và thiếu tôn kính đối với sự sống trên hành tinh này...
Chúng ta dễ dàng tha thứ cho những gì đã xảy ra trong
quá khứ do bởi u minh. Nhưng ngày nay do hiểu biết hơn, chúng ta phải
duyệt xét lại với tiêu chuẩn đạo đức là phần gia tài nào
mà chúng ta thừa hưởng, phần nào chúng ta có trách nhiệm sẽ truyền
lại cho thế hệ mai sau." [3]
SÔNG CỜ ĐỎ / HỒNG
KỲ HÀ 红旗河
MỘT KHỦNG LONG CỦA BẮC KINH
Từ mấy thập niên qua, ai cũng đã biết Trung Quốc đã và đang
xây thêmhàng trăm đập thủy điện trên khắp các dòng sông với
những hồ chứa nước khổng lồ, ngăn chặn phù sa làm đảo lộn toàn
hệ sinh thái, tác động đến sinh kế của bao nhiêu triệu cư dân
dưới nguồn.
Nay tiến thêm một bước đột phá nữa, Trung Quốc đang có thêm
một kế hoạch vĩ mô / mega project, vô cùng táo bạo – khai
mở một con sông nhân tạo: Sông Cờ Đỏ / Red Flag
River, lớn nhất thế giới xuyên lưu vực, kết nối với mạng lưới
sông thiên nhiên của Châu Á, nhằm chuyển nước về hướng
Bắc củng cố nền an ninh nguồn nước – cũng là nguồn an ninh
lương thựccủa Trung Quốc. Với dự án Sông Cờ Đỏ dài 6.180
km này, Trung Quốc hàng năm sẽ giành thêm được 60
tỉ mét khối nước – có nghĩa là các quốcgia khác sẽ mất đi
lượng nước sinh hoạt thiết yếu này.
Không tham khảo với các quốc gia láng giềng, có thể nói Trung
Quốc vớihơn 1.4 tỉ dân đã đơn phương khai mào một trận chiến môi sinh không
tiếng súng và sẽ gieo hoạ cho 1,6 tỉ người thuộc
các dân tộc lân bang chung sốngvới họ trên lục địa Châu Á.
Sông Cờ Đỏ có tham vọng chuyển 60 tỉ mét khối nước hàng
năm tương đương với 21% lượng nước đầu nguồn hàng năm tại ba con sông
xuyên quốc gia / transnational rivers: Mekong, Salween và Brahmaputra. Lượng nước
quý giá này chính là nguồn sống, sinh kế của các dân tộc
Nam Á, và Đông Nam Á vẫn phải dựa vào số nước ấy
sẽ được chuyển tới vùng Tân Cương – Xinjiang phía bắc
và tây bắc Trung Quốc.
Dự án Sông Cờ Đỏ xuyên lưu vực này sẽ gây chấn động
dư luận nơi các quốc gia lân bang – đặc biệt là Ấn Độ,
quốc gia có dân số đông thứ hai chỉ sau Trung Quốc.
Những nước dưới hạ nguồn sẽ phải rất quan tâm trước một viễn tượng
có thể khó lường. Do Tây Tạng có nước chảy xuống là nhờ mưa
và tuyết tan khi trời ấm, mức nước và lưu lượng sẽ cao nhất
từ tháng hai cho đến tháng bảy, cho 70% tổng số nước cả năm,
khi đó là thời gian tối ưu cho con Sông Cờ Đỏ dựa
vào thế năng và động năng cao để chuyển dòng và chiếm đoạt
nhiều nước nhất. Các nước hạ lưu cùng lúc đó lại đang vào
mùa khô, vì thế sau khi Sông Cờ Đỏ hoạt động, hạn hán
giáng xuống hạ lưu chắc chắn sẽ khắc nghiệt hơn nữa.
Lúc đó họ chỉ còn biết dựa vào lòng tử tế của
Trung Quốc, điều mà người Tây Tạng, Ngô Duy Nhĩ, Việt
Nam đã từng được nếm trải.
Vì thế Sông Cờ Đỏ của Trung Quốc đã tiềm tàng một
mối đe doạ to lớn, gần như tội ác cho nhân loại – imminent
threat to humanity. Trung Quốc đã tránh không ký bất cứ một
hiệp ước hợp tác sông ngòi quốc tế nào, để họ không bị ràng
buộc có thể đơn phương thực hiện những tham vọng của mình. Không một
siêu cường nào trên thế giới ngạo mạn khai thác dòng nước bất chấp cuộc sống
của bao nhiêu triệu cư dân hạ lưu như thế.
Riêng Việt Nam thì sao? Vẫn là sự im ắng “truyền
thống” cho dù Sông Cờ Đỏ sẽ lấy nước sông Mekong từ ngay
nơi đầu nguồn.
Trung Quốc “vĩ đại” theo nhiều ý nghĩa, thể hiện cho tinh thần Đại Hán ấy trong quá khứ đã có Vạn Lý Trường Thành, là một trong bảy kỳ quan của thế giới. Nay với tiến bộ khoa học kỹ thuật, Trung Quốc còn thực hiện thêm những công trình mới có tầm vóc thế giới: đập thuỷ điện Tam Hiệp trên sông Dương Tử lớn nhất thế giới, và nay Sông Cờ Đỏ sẽ là con sông nhân tạo chuyển dòng lấy nước cũng lớn nhất thế giới với chi phí tốn kém nhất thế giới. Đây là một đại công trình làm thay đổi cả diện mạo của lục địa Châu Á. Với sẵn nguồn nhân lực, với quyết tâm và có khả năng kỹ thuật cao, Bắc Kinh có thể dư sức thực hiện Dự án Sông Cờ Đỏ này. Nhưng với cái giá nào phải trả của các quốc gia lân bang thì không được Bắc Kinh quan tâm tới.
Sông Cờ Đỏ với Dự án chuyển nước vĩ mô “tam tung,
tứ hoành / ba dọc, bốn ngang”; (a) đường đen mỏng: các dòng sông
lớn; (b) đường đen đậm: Sông Cờ Đỏ và hai nhánh chính
nối với các con sông thiên nhiên trong dự án chuyển nước nối lưu vực nam-bắc
của Trung Quốc; (c) đường đen đậm đứt quãng gần: đường
dẫn nước nam-bắc trong Dự án Chuyển Nước Nam-Bắc / SNWTP / South-North
Water Transfer Project; (d) đường đen đậm đứt quãng xa: trong kế hoạch
thực hiện. [nguồn: Sơ đồ mô phỏng The Diplomat Oct 23, 2021, với
thêm ghi chú của người viết]
GS Vương Hạo (Wang Hao), Chủ tịch Nhóm Chuyên gia trong cuộc Hội thoại
về “Sông Cờ Đỏ” – một dự án vĩ đại của Trung Quốc – đã ngạo
mạn phát biểu: “Ít nhất trên quy mô ngàn năm / thiên niên kỷ, Dự án
Sông Cờ Đỏ sẽ đem lại những lợi ích vượt xa hơn là những
tác hại.”
LỊCH SỬ SÔNG CỜ ĐỎ VỚI “TAM TUNG TỨ HOÀNH”
Dự án này được soạn thảo bởi “nhóm nghiên cứu S4679” của Đại
học Thanh Hoa / Tsinghua ở Bắc Kinh – được so sánh
như một Harvard của Đông phương; do giáo sư Vương Hạo / Wang Hao
là kỹ sư trưởng của Viện Nghiên Cứu Tài nguyên Nước và Thuỷ điện
của Trung Quốc.
Sông Cờ Đỏ là một hệ thống thuỷ lợi với dòng
chảy trọng lực / gravity flow water diversion system, lấy nước từ các con
sông trên cao nguyên Tây Tạng [được mệnh danh là “nóc của thế giới” với độ cao
trung bình
Công trình thuỷ lợi Sông Cờ Đỏ còn đem nước tới Tân
Cương và các tỉnh phía tây bắc như Cam Túc / Gansu, Ninh Hạ /
Ningxia. Các tỉnh này nếu có nguồn nước sẽ trở thành một vùng sản
xuất nông nghiệp lớn nhất nước. Ước tính là lượng nước cung cấp cho
các tỉnh tây bắc sẽ nhiều hơn lưu lượng nước hàng năm của con sông Hoàng
Hà / Yellow River đổ ra biển. Dự án này sẽ tạo
thêm được 13,3 triệu hectares diện tích canh tác ở Tân Cương
và thêm 130.000 km2 các ốc đảo / oasis xanh
tươi ở vùng tây bắc Trung Quốc.
Ngoài những lợi ích về canh nông kể trên, Sông Cờ Đỏ còn
bảo đảm an toàn nguồn nước cho Trung Quốc. Với Kế hoạch Dự án
Chuyển Nước Nam-Bắc / SNWTP / South-North Water Transfer Project, Trung Quốc
tạo được một mạng lưới nước / water grid system có tên
là “tam tung tứ hoành / 三纵四横/ ba
dọc bốn ngang”:
_ Tam tung / sanzhong
/ ba dọc: là 3 tuyến dẫn nước từ nam lên bắc; 2 tuyến trung
và đông đã hoàn thành, tuyến tây đang triển khai. Khi tuyến
phía tây này hoàn tất, sẽ có 17 tỉ mét khối nước được chuyển
từ thượng nguồn sông Dương Tử sang sông Hoàng Hà ngay từ trên
cao nguyên Tây Tạng, có khả năng phục sinh con sông Hoàng
(Hà) đang bị cạn kiệt.
_ Tứ hoành /
siheng / bốn ngang: là 4 dòng sông chảy từ tây sang đông là:
Hoàng Hà (Yellow river), Hoài Hà (Huai river), Dương Tử (Yangtze
river) và Hải Hà (Haihe river)
Hệ thống “Tam
Tung Tứ Hoành” này sẽ bảo đảm cung cấp nguồn nước cho thủ đô Bắc
Kinh và các thị trấn lớn vùng bình nguyên phía bắc Trung Quốc.
Ngoài ra, Sông Cờ Đỏ còn
có thêm hai kênh sông Hồng Duyên / Hongyan Hà dẫn nước đến
Diên An / Yan’an phía bắc tỉnh Thiểm Tây / Shaanxi, và sông Mạc Bắc /
Mobei dẫn nước vào Nội Mông và cả Bắc Kinh. Cũng qua
kênh sông Mạc Bắc, Sông Cờ Đỏ cung cấp nguồn nước cho
vùng đồng bằng phía bắc Trung Quốc, và qua nhánh sông Hồng
Duyên cung cấp nước cho lưu vực Tứ Xuyên / Sichuan Basin. [Hình 3
và 4]
Đây là một bức
tranh quy hoạch thuỷ lợi cực lớn – không chỉ tạo
ra một hệ thống cấp nước mới cho vùng tây bắc Trung Quốc
mà còn kết nối với hệ thống mạng lưới nước quốc
gia để có "bảo đảm kép" về mặt chiến lược cung cấp nguồn nước
cho Bắc Kinh và vùng bắc Trung Quốc. [1]
VẪN BIỆN HỘ CHO
TRUNG QUỐC
Rồi ra, chúng ta sẽ không
ngạc nhiên nếu vẫn có một số vị tiến sĩ hay trí thức
khoa bảng trong và cả ngoài nước – sẽ hành xử như những
luật sư tự nguyện bào chữa cho Bắc Kinh rằng: Đừng đổ lỗi
cho Trung Quốc. Họ vẫn chỉ biết dựa vào một con số đơn
giản, cho rằng chỉ có 16% số lưu lượng sông Mekong đổ xuống
từ Trung Quốc. Và nay, Sông Cờ Đỏ có lấy thêm đi
mấy phần trăm % của con số 16% ấy thì nạn hạn hán nếu có xảy
ra cũng không phải lỗi Trung Quốc.
Thực tế vào mùa
khô khi nước khan hiếm nhất, lượng nước từ Trung Quốc xuống Mekong
lên tới 40% và 70%, gấp hai tới bốn lần hơn con số họ cố ý trích
dẫn. [nguồn: https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/china-eyes-its-next-prize-mekong]
Và người ta vẫn có thể tự ru
ngủ mà bảo rằng: tranh chấp nước “trên nguồn – dưới
nguồn / upstream – downstream” bấy lâu vẫn là chuyện bình thường,
ngay cả giữa các địa phương trong cùng một quốc gia.
Có cần nhắc với họ không là năm 2016, nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng của Việt Nam đã phải lên tiếng cầu cứu xin Trung Quốc xả nước từ con đập Cảnh Hồng / Jinhong để cứu đại hạn nơi ĐBSCL lúc đó, và cuối cùng cũng không đạt hiệu quả nào!
Hạn hán khắc nghiệt
nơi ĐBSCL năm 2016, khiến Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng
lúc đó phải lên tiếng cầu cứu Trung Quốc cho xả nước từ hồ chứa đập
thuỷ điện Cảnh Hồng nhưng không đạt hiệu quả nào.
SÔNG CỜ ĐỎ VỚI
TRÁI TIM BIỂN HỒ VÀ ĐBSCL
Tuy dự án Sông Cờ Đỏ S4678
không được công bố chính thức nhưng chắc chắn sẽ gây ra sự quan
tâm rộng rãi. Cao nguyên Tây Tạng vốn được coi là một vùng sinh thái
trù phú nhưng cũng rất mong manh và dễ bị tổn thương.
Sông Cờ Đỏ chắc
chắn làm giảm thêm nguồn nước của các con sông xuyên quốc
gia – trong đó có sông Mekong.
Rõ ràng, Sông Cờ Đỏ sẽ đem
lại cho Trung Quốc một thứ “siêu quyền lực” bá chủ về nguồn
nước / hydro-hegemony trên toàn Châu Á, với “quyền sinh sát tắt mở vòi
nước” theo ý mình – nhất là khi Bắc Kinh muốn cho các nước nhỏ “một
bài học” – vẫn nói theo ngôn từ của Đặng Tiểu Bình.
Ngoài nước lớn là Ấn Độ,
có đủ sức đối trọng với Trung Quốc, hầu như chưa
có các quốc gia hạ nguồn nào khác chính thức lên tiếng – Riêng với Uỷ Ban
Mekong Việt Nam – 23 phố Hàng Tre Hà Nội, cách ĐBSCL
hơn
Vẫn với một khuôn mẫu hành
xử bấy lâu, chưa bao giờ Bắc Kinh muốn chia sẻ thông tin / hay
muốn thực lòng tham khảo với các quốc gia hạ nguồn về dự án Sông
Cờ Đỏ S4679, chắc chắn sẽ có ảnh hưởng huỷ hoại lâu
dài đối các dòng sông xuyên quốc gia này.
Theo ước tính của
hai tác giả Genevieve Donnellon-May / Đại Học Singapore và
Mark Wang / Đại học Melbourne, thì Bắc Kinh có khả năng
dùng “vũ khí nước” như một đòn ngoại giao bắt 25% dân số thế giới
làm con tin / holding hostage. Khác với những hồ chứa đập thuỷ điện,
vừa giữ nước vừa xả nước, Sông Cờ Đỏ là một chiến lược đổi
dòng lấy nước – có nghĩa là 100% lượng nước này sẽ bị mất đi
– không bao giờ được đền bù, đối với các quốc gia hạ nguồn. [1]
_ Tình trạng “đói
lũ” ở ĐBSCL đã xảy ra thường xuyên hơn trong những năm gần đây. Lũ
– mùa nước nổi xuống ĐBSCL, phụ thuộc chính vào lượng nước mưa từ thượng
nguồn sông Mekong. Nếu mưa ít ở lưu vực trên / upper basin,
kéo theo nạn thiếu nước trong hàng trăm các hồ chứa thuỷ điện,
thì khi tới mùa mưa nước sẽ bị chặn lại trong các hồ chứa – thay
vì lượng nước mưa ấy ồ ạt theo dòng sông xuôi chảy xuống hạ lưu.
Hậu quả là sông Mekong sẽ thiếu nước, gây tình trạng hạn hán
trên toàn hệ thống sông rạch.
_ Do đó sẽ rất ngây
thơ để bảo rằng 16% lưu lượng nước từ Trung Quốc
là không đáng kể, và cho rằng các hồ thuỷ điện không
tiêu thụ nước. Nhưng khi các hồ thuỷ điện thiếu nước, phải cần
thời gian lâu để tích trữ lại lượng nước thiếu vào chuỗi các hồ chứa, những
hồ chứa đập thuỷ điện đã “phá vỡ cả một
chu kỳ điều hợp thiên nhiên kỳ diệu” của con sông Mekong. Không
còn lũ cao / hay đỉnh lũ trong mùa mưa để con sông Tonle Sap
có thể chảy ngược dòng vào Biển Hồ, tăng diện tích Biển Hồ lên gấp
5 lần (từ 2.700 km2 mùa khô tới 16.000 km2 mùa
mưa). Biển Hồ được ví như một biển dự trữ nước ngọt
thiên nhiên khổng lồ tiếp nước cho cả hai vùng châu thổ Tonle
Sap / Cam Bốt và ĐBSCL / Việt Nam trong cả hai mùa mưa nắng.
_ Một con sông sinh
thái / river ecosystem không đơn giản chỉ có nước mà phải
là một dòng chảy bao gồm các sinh vật / biotic (như cây cỏ, rong tảo,
sò ốc tôm cá), những vi sinh vật / microorganisms cùng với những vật thể phi
sinh khác / abiotic (như cát sỏi phù sa), tất cả cùng tương tác
với nhau như một cơ thể sống.
Tác hại của chuỗi đập
thủy điện và nay với thêm Con Sông Cờ Đỏ không chỉ cướp
nguồn nước mà còn huỷ hoại hệ sinh thái của con sông: chặn nguồn
phù sa trong các hồ chứa – mà phù sa là yếu
tố bấy lâu bồi đắp tạo dựng nên vùng đồng bằng châu thổ từ hàng
bao ngàn năm. Nay cũng nguồn nước ấy khi xuống tới ĐBSCL do “bị đói
phù sa”, đã dẫn tới một tiến trình đảo nghịch: thay vì bồi đắp,
thì nay lại “ăn đất” gây sạt lở không chỉ các bờ sông
mà cả suốt chiều dài 800km vùng ven biển.
_ Rồi còn phải kể tới
nạn đất lún do lạm dụng khai thác tầng nước ngầm, cùng với ảnh hưởng
của “biến đổi khí hậu” hâm nóng toàn cầu, nước biển dâng, với
các hiện tượng El Niño và La Niña khiến các vùng châu thổ là dễ bị tổn
thương nhất – trong đó có ĐBSCL, và tất cả đã làm đảo
lộn mọi dự đoán về thời tiết thuỷ văn để có thể kịp
thời đối phó!
TRUNG QUỐC VẪN LỐI HÀNH XỬ CÔN ĐỒ
Tháng 2 năm 1972, khi TT
Nixon viếng thăm Bắc Kinh, bắt tay với Mao Trạch Đông dọn đường cho một
Trung Quốc mở cửa; rồi tiếp theo đó với chính sách “Đổi
Mới” của Đặng Tiểu Bình, Trung Quốc đã phát triển nhanh
chóng vươn lên như một siêu cường, theo cái nghĩa “nước lớn
bá quyền”, và chính Đặng Tiểu Bình đã từng giáng cho Việt
Nam một bài học bằng trận chiến tranh đẫm máu nơi biên giới phía bắc
(1979).
Và rồi như một chính
sách nhất quán, Bắc Kinh đã có một lối hành xử rất
côn đồ từ Biển Đông (với Hoàng Sa Trường Sa và với Đường
Lưỡi Bò), vào tới đất liền chiếm đoạt nguồn nước, luôn luôn hăm doạ và bắt
nạt các “tiểu quốc / nước bé”, bất chấp mọi trật tự và luật pháp
quốc tế.
Bằng chứng là mới đây
vào tháng 10/2021 Trung Quốc đã ngang nhiên từ chối ký một “hiệp ước
chia sẻ nước / water sharing treaty” với các quốc gia hạ nguồn. [1]
Chia sẻ thông tin,
chấp nhận đối thoại chân thành, điều mà các chuyên gia thuỷ học
Trung Quốc có thể dễ dàng làm nhưng đối lại vẫn là sự vô cảm.
Không đối thoại, không có tham khảo, trên mọi dự án lớn liên
quan tới toàn vùng, cho dù Bắc Kinh biết rằng cách hành xử ấy sẽ tạo
nên những mối quan hệ căng thẳng nhưng họ vẫn bất chấp. Với
Trung Quốc ngày nay, chỉ có một tiếng nói của sức mạnh. Cuộc đấu
tranh để sinh tồn có thể dẫn tới cuộc chiến tranh
vì nước ngay trong thế kỷ 21 này.
* NGÔ THẾ VINH
THAM KHẢO:
1/ _ What’s Behind
_
2/ Đồng Bằng Sông Cửu Long và Những Bước Phát Triển Tự Huỷ Hoại. Ngô Thế Vinh. Việt Ecology Foundation
vietecology.org/article/article/299
3/ Mùa Xuân Tây Tạng và Câu
Chuyện Những Dòng Sông. Ngô Thế Vinh. Việt Ecology Foundation.
vietecology.org/article/article/197
4/ Thoi Thóp Trái
Tim Biển Hồ, Miền Tây Đau Thắt Ngực. Ngô Thế Vinh. Việt Ecology Foundation. Nov 7, 2015
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire