1.- Cần cù lao động nhưng dễ thỏa mãn.
2.- Thông minh, sáng tạo khi phải đối phó với những khó khăn ngắn
hạn, nhưng thiếu những khả năng suy tư dài hạn và linh hoạt.
3.- Khéo léo nhưng ít quan tâm đến sự hoàn thiện cuối cùng các
thành phẩm của mình.
4.- Vừa thực tế vừa có lý tưởng, nhưng lại không phát huy được
xu hướng nào thành những nguyên lý.
5.- Yêu thích kiến thức và hiểu biết nhanh, nhưng ít khi học sự
việc từ đầu đến cuối, nên kiến thức không có hệ thống hay căn bản. Ngoài ra,
người Việt không học vì lợi ích của kiến thức (lúc nhỏ học vì gia đình, lớn lên
học vì sĩ diện hay vì những công việc tốt).
[when
small, they study because of their families; growing up, they study for the
sake of prestige or good jobs]
6. Cởi mở và hiếu khách nhưng sự hiếu khách của họ không kéo
dài.
7. Tiết kiệm,
nhưng nhiều khi hoang phí vì những mục tiêu vô nghĩa (vì sĩ diện hay muốn phô
trương).
[to
save face or to show off].
8.- Có tinh
thần đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau chủ yếu trong những tình huống khó khăn và
nghèo đói, còn trong điều kiện tốt hơn, đặc tính này ít khi có.
9.- Yêu
hòa bình và có thể chịu đựng mọi thứ, nhưng thường không thẳng thắn vì những lý
do lặt vặt, vì thế hy sinh những mục tiêu quan trọng vì lợi ích của những mục
tiêu nhỏ.
10.- Và sau
cùng, thích tụ tập nhưng thiếu nối kết để tạo sức mạnh (một người có thể hoàn
thành một nhiệm vụ xuất sắc; 2 người làm thì kém, 3 người làm thì hỏng việc).
[one person can complete a task excellently; 2 people do it poorly, and 3
people make a mess of it].
Những
phân tích trên đây cho chúng ta thấy người Mỹ đã hiểu rất rõ người Việt. Tại
sao người Việt lại có những đặc tính như thế này?
“TRƯỚC LÀ ĐẸP MẶT SAU LÀ ẤM THÂN”
Nước Việt
Nam bị Pháp đô hộ gần 100 năm, đã cởi bỏ nền học vấn của Trung Hoa, tiếp thu nền
học vấn mới của phương Tây, nhưng vẫn còn giữ lại nhiều nét căn bản của nền văn
hóa Trung Hoa. Có nhiều hủ tục trong quan, hôn, tang, tế mà cuộc Cách Mạng Văn
Hoá của Trung Quốc đã phá sạch, nhưng nhiều người Việt vẫn cố giữ lại như những
thứ “quốc hồn quốc túy”.
Bài tục
giao sau đây vẫn còn là tiêu chuẩn và mục tiêu thăng tiến của gia đình và con
người Việt Nam
"Con ơi! muốn nên thân người
Lắng
tay nghe lấy những lời mẹ cha
Gái thì
giữ việc trong nhà
Khi vào
canh cửi khi ra thêu thùa
Trai
thì đọc sách ngâm thơ
Dồi mài
kinh sử để chờ kịp khoa
Mai sau nối được nghiệp nhà
Trước là đẹp mặt sau là ấm thân."
Bây giờ
người con gái không còn chỉ “giữ việc trong nhà”, và người con trai không còn
chỉ “đọc sách ngâm thơ” mà đã đi vào khắp mọi lãnh vực của cuộc sống, nhưng mục
tiêu cuối cùng vẫn chỉ là “Trước là đẹp mặt sau là ấm thân”.
Trong
nước, tiêu chuẩn của cuộc sống là có nhà sang cửa rộng, có xe hơi, có con đi du
học ngoại quốc... Tiêu chuẩn ở hải ngoại cũng thế thôi: Đi dâu cũng nghe khoe
nhà trên cả triệu bạc, xe loại sang trọng nhất, con đang học bác sĩ, dược sĩ, kỹ
sư... Gần như không nghe ai khoe những công trình đang nghiên cứu hay thực hiện để đưa
con người, cộng đồng và đất nước đi lên.
Tất cả
chỉ tập trung vào hai tiêu chuẩn là “đẹp mặt” và “ấm thân”.
Với mục
tiêu như thế, chúng ta không ngạc nhiên khi nhìn ra phố Bolsa, thủ đô của VNCH
nối dài, đa số các cơ sở kinh doanh lớn đều không phải của người Việt. Tuy bên
ngoài người Việt gốc Hoa đứng tên, nhưng đàng sau là các bang hội của Tàu.
Thương xá Phúc Lộc Thọ vốn được coi là “Quốc Hội VNCH” ở Bolsa, nhưng phía trước
là tượng các danh nhân Trung Hoa và tên thương xá được viết vừa bằng chữ Tàu vừa
bằng chữ Việt. Houston
Nếu mỗi
gia đình và mỗi cá nhân chỉ lấy những mục tiêu như trên làm mục tiêu của cuộc sống
và truyền từ đời nọ sang đời kia, còn lâu cộng đồng và đất nước với ngóc đầu
lên được.
NHÌN QUA NGƯỜI HOA (định cư tại Hoa kỳ)
Trong
khi người Việt nhiễm văn hoá Trung Quốc đã trở thành như đã nói trên, người Hoa
khi ra hải ngoại lại thích ứng rất nhanh nên vươn lên khá nhanh và khá cao. Những
đặc tính của người Hoa ở hải ngoại được mô tả như sau:
1.- Cần
cù, việc gì cũng làm
2.- Tiết
kiệm, không sống khoe khoang hay xa hoa.
3.-Khởi sự từ buôn bán nhỏ.
4.- Đơn
vị kinh tế gia đình: Gia trưởng đóng vai trò quan trọng. Tài sản có thể truyền
từ đời nọ sang đới kia.
5.- Hình thành những xí nghiệp không theo một hình thức chặt chẽ,
không theo những quy luật nhất định, tất cả đều dựa vào chữ TÍN.
6.- Không
làm những công việc có tính cách phức tạp hay quá to lớn, chỉ thích kinh doanh
vào những lãnh vực đơn giản. Khi cần làm ăn lớn thường chia ra làm nhiều công
ty con.
7.- Móc
nối với chính quyền và cá nhân khác rất giỏi. Không tham gia chính quyền hay đảng
phái nào, nhưng thường nắm được các nhân vật có địa vị quan trọng có thể bao
che hay hổ trợ cho làm ăn.
(Tại
Indonesia, người Hoa chỉ chiếm từ 3% đến 4% dân số, nhưng làm chủ 70% tài sản ở
đất nước này với khoảng 160 trong số 200 xí nghiệp lớn của Indonesia. Gia đình
ông Liem Sioe Liong, làm chủ xí nghiệp Salim với số vốn khoảng 9 tỷ mỹ kim, nhờ
quen biết lớn với Suharto).
8.- Không thích tranh tụng, kiện cáo. Thường tìm cách dàn xếp mỗi
khi có đụng chạm hay bị bắt vì vi phạm luật pháp.
9.- Phạm
vi hoạt động gần như không biên giới.
10.- Thích
ứng rất nhanh với những biến đổi của thời cuộc.
Trong bài “Mạng lưới kinh tế của ngoại”, ông Phạm Văn Tuấn đã nhận thấy
như sau về các hoạt động kinh doanh của người Hoa ở hải ngoại: “Khi bắt đầu
bước vào ngành thương mại, các người Hoa hải ngoại đã nhận được sự giúp đỡ từ
các nhóm, các bang hay các cộng đồng của họ. Các hội tương trợ này được tổ chức
căn cứ vào gia đình, hay nguồn gốc địa phương, hay thổ ngữ, chẳng hạn như các
bang người Hẹ, Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến. Các hội hay các bang này đã
hoạt động như một thứ ngân hàng nhờ đó người Hoa có thể mượn tiền, trao đổi tin
tức, tuyển mộ nhân công, giới thiệu thương nghiệp, hay thương lượng các dịch vụ.
Người
Hoa hải ngoại thường tôn trọng chữ Tín, họ làm ăn bằng ước hẹn miệng và sự tin
cẩn lẫn nhau, và họ không cần phải ký kết các văn bản, các giao kèo. Nếu một
thương gia nào vi phạm lời hứa, người đó sẽ không bị truy tố ra pháp luật mà bị
ghi vào sổ đen của các nhóm, các bang, đây là một tệ hại hơn, vì tất cả mạng lưới
làm ăn của các cộng đồng người Hoa đều sẽ biết rõ sự việc, và việc kinh doanh của
người vi phạm kể như bị chấm dứt.”
Số vốn
của người Hoa hiện đang sống ở ngoại quốc được ước lượng khoảng 4.000 tỷ
USD.
QUAY LẠI
NHÌN MÌNH (người Việt định cư tại Hoa kỳ)
Cuộc kiểm
tra năm 2010 cho thấy ở Mỹ hiện nay người Hoa chiếm 1%, còn người Việt là 0,5%,
tức 1.548.449. Người Việt ở Cali
Rất nhiều
“nhân tài” của người Việt đang chuẩn bị ra tranh cử các chức vụ dân cử tại địa
phương, thành phố, tiểu bang và có thể liên bang, trong cuộc bầu cử sắp đến. Mục
tiêu được mô tả là để bảo vệ và nói lên tiếng nói của cộng đồng.
Trái lại, chúng tôi không thấy có một tổ chức chính trị nào của người Tàu hoạt
động ở đây và không nghe nói họ sẽ đưa ai ra tranh cử.
Tôi nhớ lại trong cuộc bầu cử Tổng Thống Mỹ năm 2004, lúc đó liên danh
George W. Bush đang tranh với liên danh John Kerry. Tôi có nhờ ông Tăng Kiến
Hoa dẫn đến gặp một vài bang trưởng Tàu xem họ bầu cho ai. Họ cười và nói: Quy
luật bầu cử là phù thịnh bất phù suy. Cứ thấy ai chắc thắng là đóng tiền cho
người đó, không cần biết đường lối họ như thế nào. Họ đã nhận tiền là khi đắc cử
họ sẽ giúp mình. Nếu hai người ngang ngữa, đóng tiền cho cả hai. Tôi hỏi người
Tàu không có ai ra tranh cử dân biểu hay nghị sĩ gì sao. Họ cũng cười và nói:
Người mình có vào được quốc hội cũng chẳng làm được chuyện mình muốn. Cứ thấy
người nào có thế lực là đóng tiền cho người đó.
Thì ra
người Tàu bầu cử bằng tiền chứ không phải bầu cử bằng phiếu như người Việt!
Tôi nhớ lại trong cuộc bầu cử năm 2000, vì hai liên danh George W. Bush và
Albert A. Gore ngang ngữa, nên người Tàu đóng tiền cho cả hai. Tây An Tự và Thiền
Sư Thanh Hải ở Los Angeles
Chúng ta không mong người
Việt có những nhà phát minh làm thay đổi nhân loại như John V. Blankenbaker
(phát minh ra máy vi tính 1971), Bill Gates, Steve Jobs..., chúng ta chỉ mong
người Việt biết quan tâm đến cộng đồng, đất nước và nhân loại nhiều hơn. Nhưng
điều này quá khó. Đúng như người Mỹ đã nhận xét:
- Người Việt vì những lý do vớ vẫn, có
thể hy sinh những mục tiêu quan trọng vì lợi ích của những mục tiêu nhỏ (như kiếm
chút danh chẳng hạn). [sacrifice important goals for the sake of
small ones]
Người Việt thích tụ tập nhưng thiếu nối kết để tạo sức mạnh. Một người có thể
hoàn thành một nhiệm vụ xuất sắc; 2 người làm thì kém, 3 người làm thì hỏng việc!
Chúng ta trông chờ vào thế hệ sắp đến, không bị vướng mắc với quá khứ, học
được nhiều cái hay của xứ người, sẽ đưa cộng đồng và đất nước đi vào một hướng
đi mới tốt đẹp hơn.
* Trần Kinh Nghị
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire