DÒNG SÔNG DINH. * Huỳnh Tâm.

Dẫn Nhập.

Dòng Sông Dinh không chỉ là một thực thể của thiên nhiên, mà còn là một mạch ngầm của ký ức, nơi lịch sử, huyền thoại và tâm linh hòa quyện thành một bản trường ca bất tận. Mỗi lớp sóng là một lớp thời gian, mỗi bờ bãi là một trang sử mở, và mỗi con người đi qua đều để lại một vệt sáng mong manh trong dòng chảy vô thường. Từ Bình Khang cổ xưa đến Bình Hòa trầm mặc, rồi Ninh Hòa hôm nay, dòng sông ấy vẫn lặng lẽ mang theo những câu chuyện của đất và người, của những anh hùng vô danh, của những bậc tiền nhân giữ nước, và của những linh hồn hiền hòa trú ngụ giữa miền Hương Trầm. Trường ca này là lời tri ân dành cho đất mẹ, là tiếng vọng của bao thế hệ, và là nhịp thở của một vùng quê đã đi qua bao biến thiên mà vẫn giữ được cốt cách thanh khiết, bền bỉ như chính dòng sông nuôi dưỡng nó.

Lời Tựa.

Tác phẩm này được viết như một khúc sử thi mềm mại, nơi thơ ca và lịch sử hòa làm một, nơi huyền thoại và hiện thực soi chiếu lẫn nhau. Sông Dinh là trục linh đạo của toàn bộ câu chuyện, là chứng nhân của những cuộc đổi dời từ thời Bình Khang, qua Bình Hòa, đến Ninh Hòa hiện đại. Những nhân vật bước ra từ dòng chảy ấy không chỉ là con người bằng xương bằng thịt, mà còn là biểu tượng của lòng trung trinh, của nghĩa khí, của sự hy sinh thầm lặng. Lời tựa này xin được xem như một nén hương dâng lên tiền nhân, như một lời mời gọi độc giả bước vào miền ký ức, nơi mỗi câu thơ là một nhịp sóng, mỗi chương là một bờ bãi, và mỗi trang là một hơi thở của đất trời. Mong rằng khi khép lại tác phẩm, người đọc vẫn còn nghe vang vọng tiếng nước Sông Dinh chảy qua tâm hồn mình.

* Huỳnh Tâm.

 

TRƯỜNG CA

DÒNG SÔNG DINH

Một Dòng Sông Trong Ký Ức Của Tác Giả.

 

I .

Sông Dinh nước chảy lững lờ, 

Như mang tiếng thở đợi chờ cố nhân. 

Cầu Dinh nghiêng bóng mấy lần, 

Gió xưa còn giữ bước chân thuở nào. 

Chợ Dinh buổi sớm lao xao, 

Người đi kẻ ở gửi trao phận mình. 

Mái tranh thấp thoáng bình minh, 

Khói lam quyện với dáng hình quê hương. 

 

II .

Quê tôi nắng bụi mưa thương, 

Mùa trăng rụng xuống mái trường tuổi thơ. 

Tóc xanh một thuở dại khờ, 

Nghe trong tiếng gió câu thơ dậy thì.

Con đường đất đỏ xuân thì, 

Bàn chân bé nhỏ khắc ghi tháng ngày. 

Dẫu đi muôn nẻo trời mây, 

Hồn quê vẫn gọi bàn tay trở về. 

 

III .

Xa quê bóng núi câu thề, 

Mơ hồ sương phủ bốn bề nhớ thương. 

Sông Dinh vẫn chảy dịu hương, 

Như ru giấc mộng đoạn trường nhân gian.

Một đời lận đận cơ hàn, 

Vần thơ gửi lại mênh mang nỗi lòng. 

Dẫu trôi theo kiếp bụi hồng, 

Vẫn nghe tiếng nước chảy vòng cố hương. 

 

IV .

Quê cũ đường xưa vấn vương, 

Bóng em thấp thoáng trong sương mờ chiều. 

Trâm cài nghiêng nhẹ dáng yêu, 

Áo thơm giữ hộ bao điều thầm trao.

Tình thanh mai tự thuở nào, 

Như trăng lặng lẽ soi vào đáy sông. 

Cho nhau tuổi ngọc tấm lòng, 

Dẫu đời giông bão vẫn không phai lời. 

 

V .

Dẫu thân xác mục tơi bời, 

Tình xưa chẳng đổi giữa đời nổi trôi. 

Không ngờ một sớm chia đôi, 

Lời thề năm cũ rã rời gió mưa. 

Sông Dinh nước chảy như xưa, 

Mà người đứng đợi đã thưa bóng rồi. 

Chỉ còn tiếng gió bồi hồi, 

Vỗ lên mặt nước những lời biệt ly. 

VI .

Một dòng sông chảy qua đi, 

Mang theo bao mảnh xuân thì đã qua. 

Nhưng trong sâu thẳm hồn ta, 

Sông Dinh vẫn giữ mái nhà tuổi thơ. 

Mai này dẫu gió phai mờ, 

Dẫu đời lạc bước bến bờ tha hương. 

Vẫn còn một khúc đoạn trường, 

Một dòng sông gọi, một phương đợi về. 

 

DÒNG CHẢY NGÀN NĂM KÝ ỨC CŨ

(Triết lý và hoài niệm xứ Hương Trầm)

 

I . DÒNG SÔNG MỞ MẮT .

Sông Dinh nước chảy lững lờ, 

Như mang tiếng thở đợi chờ cố nhân. 

Cầu Dinh nghiêng bóng mấy lần, 

Gió xưa còn giữ bước chân thuở nào. 

Chợ Dinh buổi sớm lao xao, 

Người qua kẻ lại gửi trao phận đời. 

Hương Trầm thức giấc tinh khôi, 

Khói sương quyện giữa đất trời Ninh Hòa. 

 

II . TUỔI THƠ TRÊN BỜ NẮNG.

Quê tôi nắng bụi chan hòa, 

Mưa rơi cũng thấm mái nhà tuổi thơ. 

Tóc xanh một thuở dại khờ, 

Nghe trong tiếng gió câu thơ dậy thì.

Con đường đất đỏ xuân thì, 

Bàn chân bé nhỏ khắc ghi tháng ngày. 

Dẫu đi muôn nẻo trời mây, 

Hồn quê vẫn gọi bàn tay trở về. 

 

III . NHÂN VẬT THỨ NHẤT - NGƯỜI GIỮ KÝ ỨC. 

Ông lão chèo chiếc thuyền tre, 

Mắt sâu như giữ lời thề năm xưa. 

Một đời xuôi ngược nắng mưa, 

Vẫn nghe tiếng nước đong đưa chuyện mình.

Ông bảo: "Sông giữ bóng hình, 

Người đi kẻ ở thắm tình mà xa. 

Đời như chiếc lá bay qua, 

Chỉ dòng sông nhớ thật thà mà thôi." 

 

IV . NHÂN VẬT THỨ HAI - NGƯỜI CON GÁI HƯƠNG TRẦM.

Em từ Hương Trầm bước ra,

Tóc mây nghiêng xuống như làn khói sương. 

Mắt em thăm thẳm con đường, 

Dẫn tôi trở lại mái trường năm nao. 

Trâm cài nghiêng nhẹ thanh tao, 

Áo thơm giữ hộ ngọt ngào hẹn xưa. 

Em như giọt nắng ban trưa, 

Rơi vào ký ức chẳng chừa lối quên. 

 

V . TÌNH THANH MAI - MỘT THỜI KHÔNG TẮT. 

Tình thanh mai tựa trúc mềm, 

Nương nhau qua những êm đềm tuổi xanh. 

Cho nhau ánh mắt trong lành, 

Cho nhau lời hẹn mong manh bạc đầu.

Nhưng đời gió giật mưa ngâu, 

Một ngày em bước qua cầu sang ngang. 

Tôi nghe tiếng nước bàng hoàng, 

Sông Dinh chảy ngược mấy hàng lệ rơi. 

 

VI . TRIẾT LÝ DÒNG CHẢY.

Sông Dinh bảo: "Đời nổi trôi, 

Ai rồi cũng phải qua đò một phen. 

Tình yêu chẳng phải lời nguyền, 

Mà là chiếc bóng bên thềm thời gian.

Người đi để lại mênh mang, 

Kẻ ở giữ lấy muộn màng mà thương. 

Dòng ta chảy đến vô thường, 

Nhưng trong vô tận vẫn vương phận người." 

 

VII . NHÂN VẬT THỨ BA - NGƯỜI LỮ KHÁCH TRỞ VỀ .

Tôi nay lữ khách muôn phương, 

Trở về đứng giữa con đường ngày xưa. 

Hương Trầm gió thổi ban trưa, 

Nghe như tiếng gọi đong đưa của đời.

Chợ Dinh vẫn thế người ơi, 

Cầu Dinh vẫn đợi bóng người cố nhân. 

Chỉ tôi tóc đã phong trần, 

Đứng nghe sông kể bao lần biệt ly. 

 

VIII . HOÀI NIỆM VÀ HÓA GIẢI. 

Tôi hỏi sông: "Có điều chi, 

Khiến ta nhớ mãi những gì đã qua?" 

Sông cười: "Vì chính người ta, 

Mang theo ký ức như làn nước trong.

Quên đi chẳng dễ gì xong, 

Nhớ thương lại hóa thành dòng chảy riêng. 

Đời người mấy độ truân chuyên, 

Cũng nhờ hoài niệm giữ yên tâm hồn." 

 

IX . KHÚC CA HƯƠNG TRẦM.

Hương Trầm chiều xuống bồn chồn, 

Khói lam quyện với linh hồn thị trấn. 

Tiếng chuông chùa vọng xa gần, 

Như lời nhắc nhở ân cần tháng năm.

Em giờ ở chốn xa xăm, 

Hay còn đứng đợi dưới tầm sương bay? 

Tôi nghe gió gọi tên ai, 

Mà lòng thổn thức như ngày đầu tiên. 

 

X . KHÉP LẠI - MỞ RA.

Một dòng sông chảy qua miền, 

Mang theo bao mảnh truân chuyên kiếp người. 

Nhưng trong sâu thẳm lòng tôi, 

Sông Dinh vẫn giữ một trời tuổi thơ.

Mai này dẫu gió phai mờ, 

Dẫu đời lạc bước bến bờ tha hương. 

Vẫn còn một khúc đoạn trường, 

Một dòng sông gọi, một phương đợi về. 

 

TRƯỜNG CA SÔNG DINH

DÒNG CHẢY NGÀN NĂM KÝ ỨC CŨ.

Huyền thoại, lịch sử, triết lý, nhân vật, chảy theo dòng Sông Dinh, Ninh Hòa.

 

XI . HUYỀN THOẠI KHỞI NGUỒN.

Tương truyền thuở đất còn thơ, 

Sông Dinh là giọt lệ chờ của trời. 

Một nàng tiên ngọc rạng ngời, 

Vì thương nhân thế khóc rơi xuống trần. 

Giọt buồn hóa nước trong ngần, 

Chảy qua Hương Trầm, chảy gần Ninh Hòa. 

Từ đây đất mở phôi pha,

Người sinh, lửa thắp, mái nhà dựng lên. 

Sông mang linh khí tự nhiên, 

Giữ hồn xứ sở qua miền bão giông. 

Ai đi cũng nhớ dòng sông, 

Như nhớ chính cội nguồn trong mỗi người. 

 

XII . NGƯỜI MỞ ĐẤT.

Thuở cha ông dựng cuộc đời, 

Bước chân mở lối giữa trời hoang vu. 

Rừng sâu thú dữ mịt mù, 

Biển gào sóng dữ chẳng từ mạng ai. 

Họ mang theo một tương lai, 

Mang theo tiếng gọi miệt mài của quê. 

Sông Dinh dẫn lối bộn bề, 

Cho người tìm được bến mê hóa lành. 

Những đêm lửa đỏ long lanh, 

Tiếng trống giục giã, bóng anh hùng về. 

Họ xây nên cả lời thề, 

Giữ yên đất mẹ chẳng hề lùi chân. 

 

XIII . NGƯỜI CON GÁI GIỮ LỬA. 

Có nàng giữ lửa trong sân, 

Tên nàng là Liễu - thanh tân dịu dàng. 

Mỗi đêm lửa cháy bập bùng, 

Nàng ngồi dệt gió thành từng khúc ca. 

Người đi mở đất phương xa, 

Mang theo tiếng hát như là bùa thiêng. 

Sông Dinh nghe khúc triền miên, 

Lưu vào đáy nước lời nguyền thủy chung. 

Liễu yêu một chàng anh hùng, 

Nhưng chàng ngã xuống giữa vùng biên cương. 

Nàng đem nỗi nhớ ra sông, 

Thả theo dòng nước mênh mông tháng ngày. 

Từ đây mỗi độ chiều phai, 

Sông Dinh lại vọng tiếng ai hát buồn. 

 

XIV . TRIẾT LÝ CỦA ĐẤT. 

Đất bảo: "Ta giữ linh hồn, 

Giữ bao lớp bụi của hồn người xưa. 

Ai đi rồi cũng trở về, 

Dẫu thân cát bụi, dẫu tê tái lòng." 

Đất dạy: "Đừng sợ bão giông, 

Vì trong giông tố mới trông rõ mình. 

Đời người như nước Sông Dinh, 

Chảy qua bao nỗi mà thành trong veo." 

 

XV . TRIẾT LÝ CỦA NƯỚC.

Nước bảo: "Ta chẳng níu theo, 

Nhưng ta nhớ hết bao điều người trao. 

Ta ôm bóng núi lao xao, 

Ôm luôn cả những khát khao của đời. 

Người buồn ta cũng ngậm ngùi, 

Người vui ta cũng sáng ngời sóng trong. 

Ta trôi để giữ cội nguồn, 

Chứ không để xóa đoạn trường nhân gian." 

 

XVI . NHÂN VẬT THỨ TƯ - NGƯỜI GIÀ TRÊN ĐỈNH NÚI.

Trên cao có cụ già ngồi, 

Tóc như mây trắng, mắt ngời thiên thu. 

Cụ nhìn sông chảy mịt mù, 

Như nhìn vận mệnh thiên thu của đời. 

Cụ bảo: "Sông chảy để trôi, 

Người đi để nhớ, người rời để thương. 

Không ai giữ được vô thường, 

Nhưng ai cũng giữ một phương trong lòng." 

Cụ cười: "Đời vốn mênh mông, 

Nhưng ai cũng chỉ mong dòng bình yên." 

 

XVII . HƯƠNG TRẦM - THỊ TRẤN CỦA NHỮNG LINH HỒN HIỀN.

Hương Trầm chiều xuống dịu hiền, 

Khói lam như dải lụa mềm quấn quanh. 

Người xưa kể chuyện mong manh, 

Rằng nơi đây có những anh linh ngự về. 

Họ là những kẻ đi xa, 

Chết trong giông bão, hóa ra bóng chiều. 

Họ về đứng dưới mái hiên, 

Nghe tiếng sông gọi, nghe miền nhớ thương. 

Hương Trầm giữ họ vấn vương, 

Như giữ cả những đoạn trường thế nhân. 

 

XVIII . NGƯỜI LỮ KHÁCH VÀ BÓNG EM. 

Tôi nay trở lại một lần, 

Đứng bên Sông Dinh lặng ngần nhớ ai. 

Gió đưa bóng nước miệt mài, 

Như đưa bóng dáng một thời thanh xuân. 

Em giờ ở chốn xa xăm, 

Hay còn đứng đợi dưới tầm sương bay? 

Tôi nghe tiếng gió hôm nay, 

Như lời em gọi từ ngày đã qua. 

Sông Dinh chảy đến bao la, 

Mà lòng tôi vẫn hóa ra một dòng. 

 

XIX . CHƯƠNG CỦA NHỮNG LINH HỒN TRÔI.

Đêm xuống, sông sáng mơ hồ, 

Như mang bóng dáng những người đã khuất. 

Họ đi qua kiếp truân chuyên, 

Để lại tiếng thở giữa miền nhân gian. 

Có người chết giữa bão tan, 

Có người lặng lẽ mòn tàn tuổi xuân. 

Họ trôi theo nước một lần, 

Rồi tan vào cõi vô ngần của sông. 

Nhưng linh hồn chẳng hề không, 

Họ thành hơi thở trong lòng đất quê. 

 

XX . KHÉP LẠI - MỞ RA MÃI.

Một dòng sông chảy ê chề, 

Mang theo bao kiếp bộn bề thế nhân. 

Nhưng trong sâu thẳm phù vân, 

Sông Dinh vẫn giữ nghĩa ân muôn đời. 

Mai này dẫu bước xa xôi, 

Dẫu đời lạc giữa biển trời vô biên. 

Vẫn còn một chốn bình yên, 

Một dòng sông đợi, một miền gọi ta. 

Sông Dinh chảy đến bao la, 

Mà lòng người vẫn hóa ra… trở về. 

 

TRƯỜNG CA SÔNG DINH - HUYỀN THOẠI NGÀN NĂM TRÊN ĐẤT NINH HÒA.  

Huyền thoại, lịch sử, triết lý, gắn với vùng đất Hương Trầm, Ninh Hòa.

 

XXI . HUYỀN THOẠI VỀ NÀNG TIÊN GIỮ NƯỚC. 

Tương truyền thuở đất còn non, 

Trời sai một vị tiên son xuống trần. 

Nàng tên Diệu Ngọc thanh tân, 

Giữ nguồn nước sạch cho dân Ninh Hòa. 

Một đêm gió cuộn phong ba, 

Nàng đem giọt ngọc chan hòa đất quê. 

Giọt rơi thành suối đầm đê, 

Giọt trôi thành thác, thành về Sông Dinh. 

Người đời gọi nước thanh linh, 

Là dòng tiên nữ để dành cho dân. 

Từ đây đất mở muôn phần, 

Hương Trầm nở rộ, thanh vân tụ về. 

 

XXII . NGƯỜI GIỮ ĐẤT.

Thuở mở cõi buổi ban sơ, 

Ninh Hòa còn lẫn tiếng cọp rừng sâu. 

Người đi mở đất bạc đầu, 

Vẫn mang ý chí nhiệm mầu dựng xây. 

Họ là những bậc anh tài, 

Tên không ghi chép nhưng ai cũng truyền. 

Có người ngã giữa rừng thiêng, 

Có người mất giữa triền miên sóng ngầm. 

Sông Dinh ôm lấy âm thầm, 

Giữ linh khí của trăm năm mở bờ. 

Nước trôi như tiếng ước mơ, 

Như lời nhắn gửi bao giờ chẳng phai. 

 

XXIII . NHÂN VẬT LỊCH SỬ – VỊ TƯỚNG GIÀ NINH HÒA. 

Có ông tướng họ Trần Lai, 

Sinh nơi Hương Trầm, lớn đầy nghĩa nhân. 

Thuở giặc kéo đến mấy lần, 

Ông đem quân giữ bến gần Sông Dinh. 

Gươm ông sáng tựa bình minh, 

Mắt ông như lửa đốt mình giặc phương. 

Ông thề giữ đất quê hương, 

Dẫu thân có hóa tro sương cũng đành. 

Một đêm trăng vỡ long lanh, 

Ông ngã giữa trận, máu thành dòng sông. 

Dân làng lập miếu bên đồng, 

Thờ ông như vị anh hùng đất thiêng. 

Sông Dinh từ ấy triền miên, 

Đêm nghe tiếng trống vọng lên giữa trời. 

 

XXIV . HUYỀN THOẠI VỀ NGƯỜI GÁNH NƯỚC. 

Có bà lão gánh nước trời, 

Tên bà là Huệ – một đời hiền lương. 

Mỗi chiều bà đến bên sông, 

Gánh đôi thùng nước nuôi chồng nuôi con. 

Một năm hạn hán hao mòn, 

Nước sông cạn đáy, ruộng còn nứt chân. 

Bà quỳ khấn giữa trăng ngần, 

Xin trời cứu lấy muôn dân khổ sầu. 

Trời thương tấm dạ nhiệm mầu, 

Cho mưa rơi xuống nhuần sâu đất này. 

Dân làng gọi đó mưa may, 

Gọi bà là "Mẫu Nước" từ ngày hôm sau. 

Sông Dinh chảy đến bạc đầu, 

Vẫn mang bóng dáng nhịp cầu bà thương. 

 

XXV . TRIẾT LÝ CỦA THỜI GIAN.

Thời gian đứng giữa vô thường, 

Nhìn người sinh tử, nhìn đường đổi thay. 

Thời gian bảo: "Chẳng ai hay, 

Ta đi không nghỉ, chẳng ngày nào ngưng. 

Nhưng ta giữ lại trong ngần, 

Những gì người gửi vào từng phút giây. 

Ai yêu sẽ hóa thành mây, 

Ai thương sẽ hóa thành cây bên đường. 

Sông Dinh chảy đến vô thường, 

Nhưng trong vô tận vẫn vương bóng người." 

 

XXVI . HƯƠNG TRẦM - THỊ TRẤN CỦA NHỮNG ĐÊM LINH ỨNG. 

Hương Trầm đêm xuống mịt mờ, 

Khói hương quyện với tiếng chùa ngân xa. 

Người xưa kể chuyện thật thà, 

Rằng nơi đây có thần bà giữ sông. 

Thần bà tóc trắng như bông, 

Tay cầm chiếc quạt gió lồng bốn phương. 

Bà đi dọc bến đêm sương, 

Xua tà khí, giữ bình yên cho làng. 

Ai đi ngang bến mơ màng, 

Nghe như có tiếng thở than dịu dàng. 

Đó là tiếng của thời gian, 

Hay là tiếng của muôn vàn linh thiêng? 

 

XXVII . NGƯỜI GÁC ĐÊ ĐIỀU. 

Có anh gác đê tên Hòa, 

Sinh ra bên bãi phù sa Sông Dinh. 

Anh yêu đất mẹ chân tình, 

Ngày đêm giữ đê, giữ mình cho dân. 

Một năm nước lũ dâng tràn, 

Anh đứng chắn lũ, thân tàn chẳng lui. 

Nước cuốn anh giữa mịt mù, 

Nhưng đê vẫn vững, dân vui sống còn. 

Người ta dựng tượng bên non, 

Khắc tên anh giữa linh hồn đất quê. 

Sông Dinh mỗi độ tràn về, 

Như ôm lấy bóng anh về với sông. 

 

XXVIII . NHỮNG LINH HỒN BẢO HỘ. 

Đêm xuống, sông sáng mơ hồ, 

Như mang bóng dáng những người giữ quê. 

Họ không còn ở cõi mê, 

Nhưng còn ở giữa bốn bề đất thiêng. 

Có người lính trẻ triền miên, 

Có bà gánh nước, có hiền nhân xưa. 

Có ông tướng trận gió mưa, 

Có anh gác đê chẳng chừa thân mình. 

Họ hòa vào nước Sông Dinh, 

Thành linh khí giữ bình minh Ninh Hòa. 

 

XXIX . KHÚC CA CỦA NGƯỜI LỮ KHÁCH. 

Tôi nay trở lại quê nhà, 

Đứng bên Sông Dinh lặng hòa bóng xưa. 

Hương Trầm gió thổi ban trưa, 

Như đưa tiếng gọi ngày xưa vọng về. 

Tôi nghe tiếng nước đam mê, 

Như nghe tiếng những bộn bề kiếp nhân. 

Tôi nghe tiếng của ngàn năm, 

Như nghe tiếng chính lòng mình thở than. 

Sông Dinh chảy đến mênh mang, 

Mà lòng tôi vẫn ngỡ đang trở về. 

 

XXX . MỘT HUYỀN THOẠI. 

Một dòng sông chảy ê chề, 

Mang theo bao kiếp bộn bề thế nhân. 

Nhưng trong sâu thẳm phù vân, 

Sông Dinh vẫn giữ nghĩa ân muôn đời. 

Mai này dẫu bước xa xôi, 

Dẫu đời lạc giữa biển trời vô biên. 

Vẫn còn một chốn bình yên, 

Một dòng sông đợi, một miền gọi ta. 

Sông Dinh chảy đến bao la, 

Nhưng trong mỗi bước người qua… vẫn còn. 

 

SỬ THI BÌNH KHANG, BÌNH HÒA, NINH HÒA. 

Lịch sử của vùng đất Hương Trầm - Ninh Hòa.

 

XXXI . BÌNH KHANG - THUỞ ĐẤT MỞ.

Bình Khang thuở ấy còn hoang, 

Rừng sâu thú dữ, biển tràn sóng thiêng. 

Người đi mở cõi đầu tiên, 

Dựng nhà, dựng bãi, dựng miền sinh sôi. 

Đất còn lẫn tiếng than trời, 

Còn mang dấu vết của thời hỗn mang. 

Nhưng trong lòng đất Bình Khang, 

Đã nghe tiếng bước rộn ràng của dân. 

Sông Dinh chảy giữa phù vân, 

Như đường chỉ đỏ dẫn chân con người. 

Ai đi cũng gửi một đời, 

Ai về cũng thấy bóng trời trong sông. 

 

XXXII . GIA LONG-NGUYỄN HUỆ: TIẾNG TRỐNG SỬ THI.

Một thời binh lửa mịt mùng, 

Nguyễn Huệ dậy sóng, Gia Long chạy dài. 

Tiếng trống thúc ngựa miệt mài, 

Đường qua Bình Khang bụi bay trắng trời. 

Vua còn là kẻ rong đời, 

Mang theo vận nước rã rời chiến chinh. 

Sông Dinh soi bóng triều đình, 

Soi luôn cả những đoạn tình nhân gian. 

Ngựa qua bến nước mơ màng, 

Gươm reo tiếng gió, trăng tan nửa vời. 

Bình Khang một thuở rối bời, 

Nhưng trong loạn lạc vẫn ngời nghĩa nhân. 

 

XXXIII . BÀ VÚ - TIÊN MẪU GIỮ ĐẤT.

Có Bà Vú giữa phong trần, 

Nuôi quân cho Nguyễn Ánh ăn cháo qua ngày. 

Một bát cháo trắng thơm đầy, 

Giữ chân vận nước giữa ngày gian truân. 

Bà không hỏi chuyện triều quân, 

Không mong vàng bạc, chẳng cần vinh hoa. 

Chỉ đem tấm dạ thật thà, 

Nuôi người lỡ bước giữa tà gió mưa. 

Sau này khi nước yên bờ, 

Gia Long lên ngôi nhớ giờ gian nan. 

Phong bà Tiên Mẫu vẻ vang, 

Ghi công cứu chúa giữa làng Bình Khang. 

Từ đây đất đổi sang trang, 

Bình Khang thành huyện Bình Hòa rạng ngời. 

 

XXXIV . BÌNH HÒA - MỘT THỜI THỊNH TRỊ. 

Bình Hòa mở cõi sáng ngời, 

Lúa xanh bãi bãi, biển trời yên vui. 

Chợ Dinh họp sớm tinh khôi, 

Thuyền buôn tấp nập, tiếng cười chan chan. 

Hương Trầm khói tỏa dịu dàng, 

Chùa xưa chuông đổ ngân vang tháng ngày. 

Người đi mở đất phương này, 

Mang theo tiếng hát đong đầy nghĩa nhân. 

Sông Dinh chảy đến trong ngần, 

Như mang phúc lộc muôn phần cho dân. 

 

XXXV . THỜI PHÁP - ĐỔI TÊN NINH HÒA. 

Rồi khi giặc Pháp sang tràn, 

Đất trời đổi vận, dân làng đổi tên. 

Bình Hòa một thuở bình yên, 

Hóa thành Ninh Hòa giữa miền gió sương. 

Tên thay nhưng vẫn con đường, 

Vẫn sông Dinh chảy vấn vương tháng ngày. 

Vẫn người giữ đất nơi đây, 

Vẫn lòng son sắt chẳng lay giữa đời. 

Ninh Hòa từ ấy rạng ngời, 

Mang theo lịch sử một thời oai linh. 

 

XXXVI . NGƯỜI GIỮ NƯỚC. 

Có người lính trẻ hy sinh, 

Giữ bờ giữ bãi, giữ mình cho quê. 

Có người mẹ khóc đêm khuya, 

Tiễn con ra trận chẳng hề trở lui. 

Có người thợ rèn tay chai, 

Đúc gươm cho lính giữa ngày lửa thiêu. 

Có người thầy giáo tịch liêu, 

Giữ từng con chữ giữa chiều loạn ly. 

Tất cả hóa khúc trường thi, 

Khắc vào đá núi, khắc ghi lòng người. 

Sông Dinh chảy đến muôn đời, 

Cũng mang bóng dáng những người giữ quê. 

 

XXXVII . HUYỀN THOẠI VỀ ĐÊM TRĂNG NINH HÒA.

Người xưa kể chuyện xa xưa, 

Một đêm trăng vỡ giữa mùa chiến chinh. 

Trăng rơi xuống mặt Sông Dinh, 

Hóa thành nghìn mảnh lung linh sáng trời. 

Ai đi qua bến đêm ấy, 

Đều nghe tiếng hát vọng đầy hư không. 

Tiếng như của những linh hồn, 

Những người đã khuất giữa dòng sử thi. 

Họ về đứng dưới trăng khuya, 

Nhìn quê đổi vận, nhìn bờ đổi thay. 

Nhưng lòng vẫn giữ nơi này, 

Như sông giữ nước, như mây giữ trời. 

 

XXXVIII . KHÚC CA NINH HÒA.

Ninh Hòa nay đã đổi đời, 

Phố lên đèn sáng, biển trời mở ra. 

Hương Trầm vẫn gió thiết tha, 

Vẫn sông Dinh chảy hiền hòa như xưa. 

Người đi bốn bể xa đưa, 

Mang theo tiếng gọi quê nhà trong tim. 

Dẫu đời lạc giữa phù vân, 

Vẫn nghe tiếng nước âm thầm gọi tên. 

 

XXXIX . SỬ THI CHƯA KHÉP. 

Một dòng sông chảy qua miền, 

Mang theo lịch sử, mang truyền thuyết xưa. 

Bình Khang - Bình Hòa - Ninh Hòa, 

Ba tên ba thuở, một bờ quê chung. 

Sông Dinh chảy đến vô cùng, 

Như chảy cả những anh hùng đất thiêng. 

Như chảy cả những ưu phiền, 

Như chảy cả những bình yên muôn đời. 

Dẫu ai đi cuối chân trời, 

Cũng mang theo bóng một thời Sông Dinh. 

 

Tổng Quan.

Trường ca được kiến tạo trên ba trụ cột: Lch sử, huyền thoại và triết lý. Lịch sử ghi lại những biến thiên của vùng đất Bình Khang, Bình Hòa, Ninh Hòa, từ thời mở cõi đến thời chiến chinh và hiện đại. Huyền thoại thổi vào dòng sông linh khí của những câu chuyện dân gian, những nhân vật nửa thực nửa mơ, những linh hồn bảo hộ quê hương. Triết lý là phần lắng đọng, nơi dòng sông trở thành biểu tượng của thời gian, của vô thường, của sự trở về. Tác phẩm không chỉ kể chuyện, mà còn mời gọi người đọc suy ngẫm về thân phận con người trong dòng chảy bất tận của tạo hóa. Tổng quan này giúp định vị tác phẩm như một bản giao hưởng của đất và nước, của người và trời, của quá khứ và hiện tại hòa quyện trong một dòng chảy duy nhất: Sông Dinh.

 

Lời Ngỏ.

Gửi đến những ai đã từng đi qua miền đất Ninh Hòa, từng đứng bên bờ Sông Dinh mà lắng nghe tiếng nước thì thầm, từng mang trong tim một nỗi nhớ quê nhà không gọi thành tên. Lời ngỏ này là một cánh cửa mở ra thế giới của trường ca, nơi mỗi câu chữ được viết bằng sự trân trọng dành cho đất mẹ, bằng lòng biết ơn dành cho tiền nhân, và bằng niềm thương mến dành cho những linh hồn hiền hòa đã góp phần tạo nên bản sắc của vùng đất này. Mong rằng khi đọc tác phẩm, bạn sẽ tìm thấy một phần của chính mình trong dòng chảy ấy: một ký ức, một nỗi niềm, một khát vọng, hay chỉ đơn giản là một khoảnh khắc bình yên giữa cuộc đời nhiều biến động.

 

Cuối Thư.

Khi khép lại trường ca, ta nhận ra rằng Sông Dinh không chỉ chảy qua đất, mà còn chảy qua lòng người. Những chương sử thi, những huyền thoại, những triết lý được dệt nên không nhằm tái hiện quá khứ một cách khô cứng, mà để đánh thức trong ta sự kết nối với cội nguồn. Hậu tự này xin được xem như lời tri ân cuối cùng gửi đến những người đã gìn giữ vùng đất Ninh Hòa qua bao thế hệ, từ bà Vú Tiên Mẫu đến những người lính vô danh, từ những bậc mở đất đến những linh hồn bảo hộ. Tác phẩm khép lại, nhưng dòng sông vẫn mở ra, như một lời nhắc rằng lịch sử không bao giờ kết thúc, và mỗi chúng ta đều là một giọt nước trong dòng chảy ấy.

 

Khải Luận.

Tác phẩm này được xây dựng trên tinh thần mở rộng tư duy về mối liên hệ giữa con người và dòng chảy thời gian. Sông Dinh là biểu tượng của sự tiếp nối, của sự chuyển hóa, của sự bất diệt trong cái vô thường. Khải luận muốn nhấn mạnh rằng mọi huyền thoại đều bắt nguồn từ sự thật, và mọi sự thật đều được nâng đỡ bởi niềm tin của con người. Khi ta nhìn vào dòng sông, ta thấy chính mình: thấy tuổi thơ, thấy những mất mát, thấy những khởi đầu mới. Tác phẩm mời gọi độc giả bước vào hành trình nội tâm, nơi mỗi chương là một nấc thang dẫn đến sự hiểu biết sâu sắc hơn về bản chất của tồn tại. Sông Dinh không chỉ là một địa danh, mà là một triết lý sống.

- Thiền Ca Của Sông Dinh.

Minh triết của dòng sông nằm ở sự lặng lẽ. Nước không tranh, nhưng mài mòn đá. Nước không nói, nhưng giữ được ký ức của muôn đời. Thiền ca của tác phẩm là lời nhắc rằng con người chỉ thật sự trưởng thành khi biết lắng nghe: lắng nghe đất, lắng nghe sông, lắng nghe chính mình. Tổng kết này muốn gửi gắm rằng mọi hành trình đều dẫn về nguồn cội, và mọi linh hồn đều tìm thấy bình yên khi hòa vào dòng chảy lớn của vũ trụ. Sông Dinh là một bài học về sự buông xả, về lòng kiên nhẫn, về sự bao dung. Khi ta đứng trước dòng sông, ta học được cách để thời gian trôi qua mà không đánh mất bản chất của mình. Và đó chính là minh triết tối hậu của thiền ca.

Huỳnh Tâm.

Viết từ rừng thiên nhiên. Xuân Paris 1985.

 

[1] Ninh Hòa trong văn chương "Xứ Trầm Hương", của Nhà văn Quách Tấn. Nguyên Giáo sư Trường Trung Học Võ Tánh Nha Trang.