Nga & Trung Đứng Ngoài Cuộc Khi Mỹ Tấn Công Iran. * Huỳnh Tâm.

Các thanh tra viên IAEA bị chặn khỏi các địa điểm hạt nhân khi Iran tuyên bố họ sẽ không bao giờ

ngừng làm giàu uranium trong bối cảnh lo ngại bom sẽ hoàn thành “còn cách nhiều tháng nữa”

Sự kiện ngày 22/06/2025, khi Hoa Kỳ tiến hành một cuộc tấn công quân sự nhắm vào Iran, đã gây chấn động địa chính trị toàn cầu. Tuy nhiên, một điều khiến giới phân tích quốc tế đặc biệt lưu ý là hai cường quốc Nga và Trung Quốc những đồng minh chiến lược của Iran trong nhiều năm qua lại chọn đứng ngoài cuộc. Việc này đặt ra câu hỏi quan trọng: Vì sao Nga-Trung lại im lặng hoặc không can thiệp?

I . Bối cảnh chung.

Iran từ lâu đã nằm trong “trục đối trọng” với phương Tây, đặc biệt là Mỹ – Israel – NATO. Trong khi đó, Nga và Trung Quốc là hai quốc gia:

– Có mối quan hệ kinh tế – quân sự sâu sắc với Iran.

– Luôn phản đối sự can thiệp quân sự đơn phương của phương Tây vào các quốc gia Trung Đông.

– Là thành viên BRICS và thường dùng diễn ngôn “trật tự thế giới đa cực”.

Vậy thì tại sao họ không hành động khi Iran bị tấn công? Hãy đi sâu vào các nguyên nhân từ nhiều chiều kích: địa chính trị, chiến lược, lợi ích và rủi ro.

Cuộc tấn công tại Iran có thể là hồi chuông báo tử cho việc không phổ biến vũ khí hạt nhân.

II . Các nguyên nhân chính

1. Tính toán địa chính trị-chiến lược của Nga và Trung Quốc.

a . Nga đang sa lầy ở mặt trận Ukraine.

– Chiến tranh Ukraine tiêu tốn nhiều tài lực, nhân lực và uy tín quốc tế của Nga.

– Điện Kremlin không muốn mở thêm một mặt trận mới, đặc biệt với Mỹ ở Trung Đông-vùng mà Nga không kiểm soát hoàn toàn.

– Can thiệp vào Iran có thể khiến Nga đối đầu trực diện với Mỹ – điều mà Nga hiện không đủ sức lực làm vào thời điểm này.

b . Trung Quốc ưu tiên ổn định để phát triển kinh tế.

– Nền kinh tế Trung Quốc đang phục hồi chậm, đặc biệt sau hậu quả của khủng hoảng bất động sản và căng thẳng thương mại với Mỹ.

– Bắc Kinh đặt trọng tâm vào sáng kiến “Vành đai – Con đường” (BRI), vốn cần ổn định khu vực và không muốn bị kéo vào xung đột quân sự.

– Trung Quốc có thể “phản đối bằng lời nói”, nhưng sẽ tránh hành động quân sự trực tiếp để không phá vỡ đà hồi phục kinh tế.

2 . Iran không thuộc phạm vi “liên minh phòng thủ” chính thức.

– Dù Iran là “đối tác chiến lược” trong nhiều lĩnh vực, nhưng không có hiệp ước quân sự ràng buộc giữa Iran với Nga hay Trung Quốc như kiểu NATO.

– Do đó, Nga-Trung không có nghĩa vụ pháp lý hay chiến lược buộc phải ra tay khi Iran bị tấn công.

3 . Lo sợ phản ứng dây chuyền và leo thang toàn diện.

– Một phản ứng quân sự từ Nga hoặc Trung Quốc có thể:

– Leo thang thành thế chiến cục bộ hoặc toàn cầu.

– Kích hoạt các phản ứng liên hoàn từ NATO, Israel, Ả Rập Xê Út.

– Gây thiệt hại nghiêm trọng cho hệ thống tài chính toàn cầu – điều mà Trung Quốc và cả Nga đều không muốn lúc này.

4. Chiến lược “mềm hóa – kiểm soát từ xa”.

– Thay vì can thiệp trực tiếp, Nga và Trung Quốc có thể chọn:

– Hỗ trợ Iran về ngoại giao, tình báo, thiết bị quốc phòng ngầm.

– Gây áp lực trên các diễn đàn quốc tế (Liên Hiệp Quốc, SCO, BRICS).

– Khuyến khích Iran sử dụng chiến tranh ủy nhiệm (proxy) để tránh va chạm toàn diện.

III. Bình luận tổng quan: “Thế đứng im chiến lược” lựa chọn của các cường quốc.

Sự im lặng của Nga – Trung không phải là bỏ rơi Iran, mà là biểu hiện của một tư duy chiến lược linh hoạt và thực dụng:

– Không để bị kéo vào thế đối đầu toàn diện với Mỹ.

– Tránh tiêu hao nguồn lực khi chưa cần thiết.

– Giữ vai trò “người chơi trung gian” để dễ đàm phán hoặc mặc cả trong tương lai.

Cũng có thể hiểu đây là một dạng “thế đứng im chiến lược” (strategic pause) một trạng thái mà các siêu cường:

– Giữ nguyên hiện trạng.

– Theo dõi diễn biến.

– Không ngừng chuẩn bị cho những tình huống tiếp theo.

IV. Dự báo hệ quả & hành động ngầm có thể xảy ra.

– Nga và Trung có thể sẽ hỗ trợ Iran về mặt phòng thủ, kỹ thuật, nhưng ngầm.

– Iran có thể sử dụng các lực lượng thân cận như Hezbollah, Houthi hay các nhóm ở Iraq để phản đòn.

– Trung Quốc có thể lợi dụng sự suy yếu của Iran để gia tăng ảnh hưởng kinh tế.

– Nga có thể dùng cuộc khủng hoảng này để mặc cả với phương Tây về Ukraine hoặc giá dầu.

V . Kết luận.

Việc Nga – Trung đứng ngoài khi Iran bị tấn công không đơn giản là thờ ơ hay phản bội, mà là một lựa chọn chiến lược dựa trên ưu tiên lợi ích quốc gia, trạng thái nội bộ và trật tự toàn cầu hiện hành. Trong thế giới đa cực và đầy biến động hiện nay, im lặng không đồng nghĩa với yếu kém, mà là một nghệ thuật của quyền lực mềm – sự dàn xếp sau hậu trường.

Huỳnh Tâm.