THẢM ĐỎ VÀ THỬ THÁCH . * Huỳnh Tâm.

Hội họa, trong thời đại của những biến động dữ dội, đang bước đi trên một con đường đầy nghịch lý: Rực rỡ như thảm đỏ nhưng cũng gập ghềnh như một lối mòn đầy thử thách. Nó được tôn vinh, được nhắc đến, được trưng bày ở những không gian sang trọng; nhưng đồng thời, nó cũng bị chất vấn, bị so sánh, bị đẩy vào cuộc cạnh tranh khốc liệt với công nghệ và thị trường. 

Giữa những xung đột ấy, hội họa buộc phải tự hỏi: Điểm tựa nào sẽ giúp ta tiếp tục tồn tại và phát triển?

- Điểm tựa mới: Trở về đời sống và mở ra ngôn ngữ thị giác phổ quát.

Một trong những điểm tựa quan trọng nhất của hội họa hôm nay chính là đời sống. Không phải đời sống được lý tưởng hóa, mà là đời sống thật, với những vết nứt, những hỗn độn, những chuyển động tinh vi mà đôi khi chỉ nghệ sĩ mới nhìn thấy. 

Hội họa không thể chỉ là cuộc chơi của hình thức; nó phải trở lại với những câu chuyện nhỏ bé, những cảm xúc thầm kín, những nỗi lo âu và hy vọng mà con người mang theo mỗi ngày.

Nhưng trở về đời sống thôi chưa đủ. Hội họa cần một ngôn ngữ thị giác phổ quát, một cách nói vượt qua rào cản học thuật và văn hóa. Trong thời đại hình ảnh bùng nổ, hội họa phải tìm ra điều mà máy ảnh không thể chụp, video không thể ghi, và AI không thể mô phỏng: sự rung động của tâm hồn người nghệ sĩ. 

Một nét cọ có thể chứa cả một đời suy tư. Một mảng màu có thể nói thay những điều không thể nói bằng lời.

- Nghệ sĩ Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu.

Trong hành trình tìm kiếm điểm tựa mới ấy, nghệ sĩ Việt Nam đang bước ra thế giới với một sự tự tin lặng lẽ. Họ xuất hiện tại các biennale, các chương trình lưu trú nghệ thuật, các gallery quốc tế, không phải như những "kẻ ngoại đạo", mà như những người mang theo một kho tàng văn hóa độc đáo.

"Tính Việt" trong nghệ thuật hôm nay không còn là những biểu tượng quen thuộc, mà là một dòng chảy mềm mại hơn: ký ức chiến tranh, sự chuyển mình của xã hội, những mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại. 

Nghệ sĩ Việt Nam không chỉ mang đến sự khác biệt văn hóa, mà còn mang đến một cách nhìn, một nhịp cảm xúc, một độ nhạy tinh tế mà thế giới đang cần.

- Những trào lưu đương đại và sự đối thoại của hội họa.

Hội họa không đứng một mình. Nó luôn đối thoại với những trào lưu nghệ thuật đương đại:

- Hậu hiện đại đặt nghi vấn lên mọi giá trị, buộc hội họa phải tự hỏi: "Tôi là ai trong thế giới này. " 

- Nghệ thuật ý niệm nhắc rằng ý tưởng đôi khi quan trọng hơn hình thức. 

- Nghệ thuật trình diễn mở rộng khái niệm "tác phẩm" đến chính cơ thể và sự hiện diện. 

- Nghệ thuật đa phương tiện cho thấy hội họa có thể hòa vào âm thanh, ánh sáng, dữ liệu, mà vẫn giữ được linh hồn của mình.

Những trào lưu ấy không làm hội họa mất đi bản sắc; ngược lại, chúng giúp hội họa nhìn thấy những khả năng mới của chính mình.

- Cái giá của tự do sáng tạo, và những lựa chọn khác.

Tự do sáng tạo luôn là một món quà đắt giá. 

Nó đòi hỏi người nghệ sĩ phải tự trả lời câu hỏi: Tôi sáng tạo vì điều gì?

Không còn hệ thống thẩm mỹ nào để dựa vào, nghệ sĩ đứng trước khoảng trống mênh mông của tự do, và cả sự cô độc.

Nhưng cũng cần nhìn nhận một cách tỉnh táo: 

Không phải mọi nghệ sĩ đều bị xã hội ruồng rẫy.

Nhiều người đang sống tốt nhờ thị trường nghệ thuật mới, nhờ mạng xã hội, nhờ khả năng tự quảng bá. Nghệ thuật không còn chỉ sống bằng "vinh quang tinh thần"; nó đang trở thành một ngành công nghiệp sáng tạo thực sự.

Và sự cô độc của nghệ sĩ, đôi khi không phải bi kịch, mà là một lựa chọn. 

Có người tìm thấy bản ngã trong đám đông, nhưng cũng có người chỉ tìm thấy mình trong im lặng.

- Đối thoại nội tâm của người nghệ sĩ.

Dù thành công hay thất bại, dù được đón nhận hay bị lãng quên, người nghệ sĩ vẫn phải đối diện với chính mình.

Họ tự hỏi:

- Tôi còn tin vào hội họa không.

- Tôi vẽ cho ai. 

- Nếu không ai nhìn thấy bức tranh của tôi, nó có tồn tại không.

Những câu hỏi ấy không nhằm tìm câu trả lời, mà nhằm giữ cho ngọn lửa sáng tạo không tắt. 

Giữa đam mê và sinh tồn, giữa cái đẹp và cái thật, giữa truyền thống và đổi mới, nghệ sĩ luôn phải chọn, và mỗi lựa chọn đều để lại một vết xước trong tâm hồn.

- Viễn cảnh tương lai: Hội họa tái sinh từ đổ vỡ, và từ chuyển dịch.

Khủng hoảng của hội họa phương Tây không đồng nghĩa với sự cáo chung. 

Lịch sử nghệ thuật luôn vận động theo chu kỳ: Mỗi lần hội họa bị tuyên bố "chết", nó lại tái sinh mạnh mẽ hơn.

Điểm tựa của hội họa không biến mất; nó chỉ chuyển dịch:

- Từ mặt phẳng toan sang không gian số, 

- Từ vật chất sang dữ liệu, 

- Từ tĩnh sang động, 

- Từ truyền thống sang đa phương tiện.

Hội họa sẽ không biến mất. 

Nó chỉ đang thay da đổi thịt. 

Và trong sự chuyển mình ấy, nghệ sĩ sẽ tìm được một ngôn ngữ mới một ngôn ngữ có thể kết nối nhân loại trong thời đại đầy chia rẽ này.

Hội họa đang đi trên thảm đỏ bằng mọi thử thách. 

Nhưng chính thử thách làm cho hành trình ấy trở nên đáng giá. 

Tương lai của hội họa không nằm ở việc chạy theo xu hướng, mà ở khả năng chạm đến con người bằng một ngôn ngữ mới chân thật, sâu sắc và phổ quát.

Một tương lai không ồn ào, nhưng bền bỉ. 

Không phô trương, nhưng nhân bản. 

Không chạy theo ánh sáng, mà tự tỏa sáng từ bên trong.

* Huỳnh Tâm.