TRƯỜNG CA HOÀ BÌNH MỘT PHÍA. * HUỲNH TÂM.

Trường ca "Hoà Bình Một Phía" có thể được xem như một thực nghiệm thi ca mang tính tổng hợp, nơi truyền thống lục bát Việt Nam được tái cấu trúc trong một không gian thẩm mỹ mới, giàu tính siêu thực, triết lý và ký ức tập thể. Tác phẩm mở ra một trường văn học rộng lớn, trong đó hòa bình không được định nghĩa như một trạng thái chính trị, mà như một hiện tượng tinh thần, một cấu trúc cảm xúc được hình thành từ những đổ vỡ, ly tán và khát vọng hồi sinh của con người. 

Ngay từ những phần đầu, trường ca đã thiết lập một hệ biểu tượng dày đặc: Mùa xuân, dòng sông chảy ngược, bóng người trong sương, linh hồn không ngủ… Những hình tượng này không chỉ mang chức năng miêu tả, mà còn đóng vai trò như các "điểm tựa triết học", nơi người đọc được dẫn dắt vào những suy tư về bản ngã, vô thường và sự tan rã của ký ức.

Tác phẩm không đi theo tuyến tính thời gian, mà vận hành theo cấu trúc "dòng chảy ý thức", tạo nên một không gian thi ca đa tầng, nơi hiện thực và siêu thực đan xen. Nhịp điệu lục bát được sử dụng như một phương tiện giữ nhịp cho những chuyển động nội tâm phức tạp, đồng thời duy trì tính truyền thống trong một tổng thể hiện đại. 

Với cách tiếp cận này, "Hoà Bình Một Phía" không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, mà còn là một diễn ngôn về sự tồn tại của con người trong lịch sử và trong chính chiều sâu bản thể của mình.

Hoà Bình Một Phía.

Xuân về dệt lại mây xanh 

Lá non mở mắt nhìn quanh cõi đời 

Gọi nhau qua những lối trời 

Nửa đời ly tán, nửa rời gấm hoa. 

Em đi, gót mỏng chan hòa 

Mang theo hơi thở quê nhà bão giông 

Trao thân như thể trao lòng 

Như gom chín nụ vào vòng nhân duyên. 

Hòa bình một phía dịu mềm 

Như người thương khác dáng bên cuộc người 

Đường xa đá sắc ngậm lời 

Mà chân vẫn bước, mà trời vẫn xanh. 

Hỏi nhau câu mỏng mong manh 

Có nghe tiếng gió hóa thành tri âm 

Có nghe tro bụi âm thầm 

Rơi trên mái cũ, rụm dần hư vô. 

Trời xưa đan nắng lên tơ 

Áo thô bạc chỉ đợi giờ vinh quy 

Chim bay vỗ cánh phân kỳ 

Theo đàn tình tự, theo thì gió sương. 

Xứ Mẹ mở lối trùng phường 

Con về góp nhịp đoạn trường dựng xây 

Người đi từ dốc heo may 

Một bước xuống núi đổi thay phận mình. 

Trường Sơn nếm mật nằm sình 

Gai chông gối mộng, chiến tình gánh vai 

Cơm áo hòa giữa sớm mai 

Nghe trong tiếng thở bóng dài núi non. 

Nước dâng phù sa vuông tròn 

Đắp bồi thành lũy, nuôi hồn đồng hoang 

Giọt người rơi xuống mênh mang 

Hóa thành lúa chín, hóa vàng tháng năm. 

Em còn dày gió âm thầm 

Trên đường tranh đấu gieo mầm thiện lương 

Hy vọng nở giữa vô thường 

Quê hương hóa sáng, bình an một miền. 

Hòa bình một phía dịu hiền 

Như mưa cuối vụ rửa phiền nhân gian 

Như tay níu bóng thời gian 

Như em giữ lại mơ tàn cho tôi. 

Dẫu đời tan hợp nổi trôi 

Bản ngã rã xuống, thành lời ru xưa 

Ta còn đứng giữa sương mưa 

Nghe quê thở nhẹ, như vừa hồi sinh.

Phần I – Mùa Xuân Trên Vai Người Lữ Hành.

Xuân về mở lối mây trôi 

Lá non hé giấc bên đồi gió xưa 

Em đi, gót mỏng như thưa 

Như mang cả cõi sớm trưa vào long. 

Nửa đời đất nước chia dòng 

Nửa đời em gánh mênh mông phận người 

Hòa bình một phía xa vời 

Như tơ nắng rụng bên trời vô ưu. 

Trao thân như thể sương mù 

Tan trong hơi thở thiên thu dịu mềm 

Đường dài đá sắc buốt đêm 

Mà chân vẫn bước, mà tim vẫn bền. 

Hỏi nhau câu mỏng như tên 

Có nghe vọng lại tiếng hèn của mưa 

Có nghe bản ngã tan vừa 

Như tro ký ức bay lùa qua tay. 

Phần II – Những Cánh Chim Trở Về Xứ Mẹ.

Trời xưa dệt nắng lên mây 

Áo thô bạc chỉ đợi ngày vinh quy 

Chim bay vỗ cánh phân ly 

Theo đàn tình tự, theo thì gió sương. 

Xứ Mẹ mở lối trùng phường 

Con về góp nhịp đoạn trường dựng xây 

Người đi từ dốc heo may 

Một bước xuống núi đổi thay phận mình. 

Trường Sơn nếm mật nằm sình 

Gai chông gối mộng, chiến tình gánh vai 

Cơm áo hòa giữa sớm mai 

Nghe trong tiếng thở bóng dài núi non. 

Nước dâng phù sa vuông tròn 

Đắp bồi thành lũy, nuôi hồn đồng hoang 

Giọt người rơi xuống mênh mang 

Hóa thành lúa chín, hóa vàng tháng năm. 

Phần III – Bản Ngã Tan Trong Hư Vô.

Em còn dày gió âm thầm 

Trên đường tranh đấu gieo mầm thiện lương 

Hy vọng nở giữa vô thường 

Như hoa cuối vụ soi đường nhân gian. 

Hòa bình một phía dịu tan 

Như mưa cuối hạ rửa tàn tro xưa 

Như tay níu bóng ban trưa 

Như em giữ lại mơ vừa tàn phai. 

Ta đi qua những tháng ngày 

Nghe thân rã xuống thành mây phiêu bồng 

Nghe hồn rụng giữa hư không 

Như cơn gió lạc qua đồng cỏ xanh. 

Bản ngã rã xuống mong manh 

Hóa thành tiếng thở của anh của đời 

Hóa thành giọt nắng chơi vơi 

Hóa thành tiếng gọi xa vời của em. 

Phần IV – Khúc Ca Cho Một Miền Bình Yên.

Dẫu đời tan hợp êm đềm 

Dẫu mưa gội xuống bên thềm nhân gian 

Ta còn đứng giữa thời gian 

Nghe quê thở nhẹ, nghe tàn hóa sinh. 

Một miền bình yên thanh tinh 

Nở trong mắt trẻ, trong hình dáng em 

Trong câu hát cũ mềm êm 

Trong tay nắm lại giữa đêm mịt mờ. 

Hòa bình một phía như mơ 

Như lời ru vỡ bên bờ sông xưa 

Như trăng rụng xuống ban trưa 

Như em đứng đợi giữa mùa gió bay. 

Ta về nhặt bóng hôm nay 

Gieo lên đất mẹ những ngày mai trong 

Gieo lên cõi tạm mênh mông 

Một câu hò cũ, một dòng thương yêu.

PHẦN V – KHÚC KHẢI HOÀN CỦA NHỮNG LINH HỒN KHÔNG NGỦ.

Đêm sâu mở cánh vô thường 

Những linh hồn thức giữa đường gió bay 

Nghe trong mạch đất hao gầy 

Tiếng xưa vọng lại, tiếng ngày mai sinh. 

Họ đi qua những bình minh 

Không mang bóng tối, không hình dáng riêng 

Chỉ mang hơi thở thiêng liêng 

Của bao thế hệ nối liền núi song. 

Họ về từ những cánh đồng 

Nơi tro bụi cũ hóa hồng lúa non 

Họ về từ những linh hồn 

Ngủ trong đất mẹ, hóa hồn mây xanh. 

Khải hoàn chẳng tiếng chuông thành 

Chỉ là nhịp thở mong manh của đời 

Chỉ là giọt nắng chơi vơi 

Rơi trên mái cũ, sáng trời nhân gian. 

Những linh hồn chẳng ngủ yên 

Dẫn ta qua những ưu phiền phôi pha 

Dẫn ta về với quê nhà 

Nơi hòa bình một phía là ta là người.

PHẦN VI – DÒNG SÔNG CHẢY NGƯỢC VỀ NGUỒN.

Sông xưa chảy ngược về nguồn 

Như mang ký ức trăm muôn kiếp người 

Em ngồi gội tóc bên trời 

Nghe trong từng giọt rụng rời hư vô. 

Nước trôi mà chẳng hề trôi 

Như ta đứng giữa cuộc đời lặng im 

Như nghe tiếng gọi trái tim 

Từ nơi sâu thẳm chẳng tìm thấy đâu. 

Dòng sông chảy ngược nhiệm mầu 

Đưa ta trở lại buổi đầu sơ sinh 

Đưa ta về với chính mình 

Khi chưa biết khóc, chưa nhìn thấy đau. 

Sông mang bóng dáng em sâu 

Như mang cả những nỗi sầu nhân gian 

Như mang một phía bình an 

Chảy qua cõi tạm, chảy sang vô cùng.

PHẦN VII – NHỮNG BÓNG NGƯỜI TRONG SƯƠNG.

Sương giăng trắng cả lối mòn 

Những bóng người cũ vẫn còn quanh đây 

Họ đi như thể mây bay 

Không tên, không tuổi, không ngày trở lui. 

Họ là tiếng gió ngậm ngùi 

Là câu hát vỡ giữa trời hoang sơ 

Là người đã mất bao giờ 

Mà ta vẫn thấy trong mơ mỗi chiều. 

Họ về đứng dưới mái hiêu 

Nhìn ta lớn giữa bao điều đổi thay 

Nhìn em gánh cả tháng ngày 

Nhìn quê rũ bóng bên cây bến làng. 

Sương mờ phủ xuống mênh mang 

Những bóng người cũ dịu dàng gọi ta 

Rằng đừng quên cõi quê nhà 

Rằng đừng để mất những tà áo xưa.

PHẦN VIII – LỜI RU CỦA ĐẤT.

Đất ru ta giữa canh tàn 

Bằng mùi cỏ mọc, bằng làn gió xưa 

Bằng tro bụi của ban trưa 

Bằng bao giọt máu hóa mùa lúa xanh. 

Đất ru ta tiếng mong manh 

Của bao linh phận tan thành bụi tro 

Của bao giấc mộng hư vô 

Của bao người đã nằm co giữa đời. 

Đất ru ta tiếng gọi mời 

Về bên xứ mẹ, về nơi cội nguồn 

Về nghe tiếng đất tròn vuông 

Về nghe tiếng thở của muôn kiếp người. 

Đất ru ta giấc an vui 

Như ru em ngủ giữa trời bình yên 

Như ru một phía ưu phiền 

Tan trong tiếng đất dịu hiền vô thanh.

PHẦN IX – BẢN THỂ GIỮA TRỜI RỘNG.

Ta đi tìm bản thể mình 

Giữa trời rộng lớn, giữa nghìn hư không 

Giữa bao tiếng gọi mênh mông 

Giữa bao lớp sóng trong lòng nhân gian. 

Ta đi qua những gian nan 

Để nghe tiếng thở nhẹ nhàng của ta 

Để nghe bản ngã rã ra 

Như mây tan xuống mái nhà thời gian. 

Ta đi tìm một bình an 

Không trong chiến thắng, không vàng lợi danh 

Chỉ trong khoảnh khắc mong manh 

Khi ta biết sống vì anh – vì người. 

Bản thể chẳng ở trên trời 

Chẳng trong đá núi, chẳng nơi xa vời 

Bản thể ở chính nụ cười 

Ở trong ánh mắt rạng ngời của em.

PHẦN X – KHÚC KẾT: MỘT PHÍA HÒA BÌNH.

Cuối cùng ta đứng bên thềm 

Nhìn mưa rơi xuống êm đềm tháng năm 

Nhìn quê rũ bóng âm thầm 

Nhìn em đứng đợi giữa tầm gió bay. 

Hòa bình một phía hôm nay 

Không là tiếng súng ngừng bay giữa trời 

Không là chiến thắng rạng ngời 

Không là cờ phất giữa đời mênh mông. 

Hòa bình là những cánh đồng 

Lúa thơm gió thổi, trẻ trông mẹ về 

Là khi ta biết quay về 

Với nhau, với đất, với quê, với mình. 

Hòa bình là giấc bình minh 

Nở trong mắt trẻ, trong hình dáng em 

Là khi bản ngã mềm êm 

Tan trong tiếng thở dịu hiền của ta.  

Hòa bình một phía chan hòa 

Như câu hát cũ ngân xa cuối ngày 

Như tay níu bóng mây bay 

Như ta giữ lại phút này bên nhau.

PHẦN XI – ĐỒNG BÀO HỒI TƯỞNG.

Đêm lên, sao rụng xuống đồi 

Như bao ký ức của đời rơi theo 

Những linh hồn cũ gieo neo 

Thắp lên ánh sáng trong veo giữa trời. 

Sao xưa từng ngắm cuộc đời 

Từng soi bóng mẹ ru hời bên nôi 

Từng nhìn chiến sĩ xa xôi 

Từng nghe tiếng đất gọi người trở trăn. 

Sao rơi xuống giữa gian nan 

Như lời nhắc nhở muôn vàn kiếp xưa 

Rằng ta sống giữa ban trưa 

Nhưng mang bóng tối của mùa đã qua. 

Sao rơi xuống mái hiên nhà 

Như trao lại chút thiết tha cho đời.

PHẦN XII – NHỮNG CÁNH ĐỒNG NGỦ QUÊN.

Cánh đồng ngủ dưới trăng non 

Lúa thôi thở nhẹ, cỏ còn mơ say 

Em đi giữa những hàng cây 

Nghe trong đất gọi những ngày chưa sinh. 

Cánh đồng ngủ giấc bình minh 

Như mang hơi thở của nghìn năm qua 

Như mang tiếng gọi quê nhà 

Như mang bóng dáng mẹ già đợi con. 

Cánh đồng ngủ giữa hoàng hôn 

Như gom hết những cô đơn của người 

Như gom tiếng thở chơi vơi 

Của bao phận nhỏ giữa đời mênh mang.

PHẦN XIII – TIẾNG GỌI TỪ VÙNG ĐẤT MẸ.

Có tiếng gọi giữa hư không 

Không từ đất mẹ, không trong gió trời 

Không từ những nỗi chơi vơi 

Không từ giấc mộng rã rời tháng năm. 

Tiếng gọi từ cõi xa xăm 

Nơi không có bóng, không tầm mắt ai 

Nơi không có những hình hài 

Chỉ còn hơi thở miệt mài của ta. 

Tiếng gọi ấy tựa như là 

Một lời nhắc nhở: đừng xa chính mình.

PHẦN XIV – NHỮNG NGƯỜI GIỮ LỬA.

Có người giữ lửa trong đêm 

Không tên, không tuổi, không thèm vinh quang 

Họ ngồi giữa chốn mơ màng 

Thắp lên ánh sáng dịu dàng cho ai. 

Lửa không cháy bởi hình hài 

Mà do hơi thở miệt mài của tâm 

Lửa không sáng bởi trăm năm 

Mà do giọt máu thăng trầm của người. 

Họ giữ lửa giữa chơi vơi 

Để ta khỏi lạc giữa đời mông lung.

PHẦN XV – BÓNG TRĂNG TRÊN ĐỈNH ĐỒI CŨ.

Trăng lên đỉnh núi mơ hồ 

Như người lữ khách đứng chờ kiếp sau 

Trăng soi bóng núi bạc màu 

Như soi ký ức đã nhàu của ta. 

Trăng rơi xuống mái hiên nhà 

Như rơi xuống những xót xa nhân tình 

Trăng tan giữa cõi bình minh 

Như tan bản ngã của mình hôm qua. 

Trăng còn đứng đó chan hòa 

Như em đứng đợi ta qua vô thường.

PHẦN XVI – KHÚC CA CỦA NHỮNG NGƯỜI ĐI MÃI.

Có người đi mãi không về 

Không vì lạc lối, chẳng hề quên ai 

Họ đi để giữ sớm mai 

Để cho đất mẹ còn hoài bình yên. 

Họ đi qua những ưu phiền 

Qua bao dốc núi, qua miền gió sương 

Họ đi để giữ quê hương 

Để cho lúa trổ trên đường trẻ thơ. 

 

Họ đi chẳng đợi ai chờ 

Nhưng ta vẫn nhớ như vừa hôm qua.

PHẦN XVII – LỜI THÌ THẦM NGƯỜI XƯA.

Người thì thầm giữa canh khuya 

Như lời của đất gửi về cho ta 

Gió mang hơi thở quê nhà 

Mang theo tiếng khóc của bà năm xưa. 

Gió mang bóng dáng ban trưa 

Mang theo tiếng gọi của mùa đã qua 

Gió ru bản ngã rã ra 

Như ru giấc ngủ chan hòa của em. 

 

Gió thì thầm giữa êm đềm 

Như ru ta sống dịu mềm hơn xưa.

PHẦN XVIII – ĐỂ LẠI DÒNG THỜI GIAN,

Thời gian trôi chẳng mang hình 

Không chân, không cánh, không mình, không ta 

Thời gian chẳng biết tuổi già 

Chỉ ta biết sợ phôi pha tháng ngày. 

Thời gian trôi giữa mây bay 

Như dòng nước chảy qua tay chẳng còn 

Thời gian chẳng giữ linh hồn 

Chỉ ta giữ lấy những hòn đá đau. 

Thời gian trôi giữa trăng sao 

Như trôi bản ngã tan vào hư không.

PHẦN XIX – NGƯỜI ĐỨNG GIỮA VÔ BIÊN.

Ta đứng giữa cõi hư vô 

Không nghe tiếng thở, không chờ bóng ai 

Ta đứng giữa những tháng ngày 

Như cây đứng giữa gió bay vô tình. 

Ta nghe bản ngã rung mình 

Như tơ mỏng vỡ giữa hình dáng xưa 

Ta nghe tiếng gọi ban trưa 

Như nghe chính bóng của ta trở về. 

Ta đứng giữa cõi u mê 

Mà nghe sáng tỏ lời quê vọng về.

PHẦN XX – KHÚC HỒI CHUNG: MỘT PHÍA HÒA BÌNH.

Cuối cùng ta trở về đây 

Nơi em đứng đợi bên cây bến làng 

Nơi trăng rụng xuống mênh mang 

Nơi ta bỏ lại muôn vàn đớn đau. 

Hòa bình chẳng đến từ đâu 

Không từ chiến thắng, không màu cờ bay 

Hòa bình đến giữa bàn tay 

Khi ta biết nắm lấy ngày hôm nay. 

Hòa bình đến giữa đôi vai 

Khi ta biết gánh những ai khổ đời 

Hòa bình đến giữa nụ cười 

Khi ta biết sống vì người vì nhau. 

Hòa bình một phía nhiệm mầu 

Là khi bản ngã tan vào yêu thương 

Là khi ta biết vô thường 

Chỉ là cánh cửa mở đường bình an. 

Hòa bình một phía dịu tan 

Như câu hát cũ ngân vang cuối chiều 

Như em giữ lấy những điều 

Ta từng đánh mất giữa nhiều bão going. 

Hòa bình một phía trong lòng 

Là khi ta biết thong dong trở về. 

Tổng Quan.

Trường ca "Hoà Bình Một Phía" gồm 20 phần, được kiến tạo như một cấu trúc sử thi mang tính nội tâm, trong đó lịch sử dân tộc và lịch sử tinh thần của cá nhân được đặt song song và soi chiếu lẫn nhau. Tác phẩm vận dụng thể thơ lục bát truyền thống nhưng mở rộng biên độ biểu đạt, đưa thể thơ này vào một không gian triết học và siêu thực hiếm gặp trong thi ca đương đại. 

Mỗi phần của trường ca là một "đơn vị ý niệm", nơi hình tượng được sử dụng như công cụ tư duy. Những cánh đồng ngủ quên, thời gian không bóng, người đứng giữa hư vô, hay lời ru của đất… đều là những biểu tượng mang tính đa nghĩa, cho phép người đọc tiếp cận tác phẩm từ nhiều tầng bình diện: lịch sử, tâm linh, bản thể học và mỹ học. 

Điểm nổi bật của trường ca nằm ở cách nó đặt vấn đề về hòa bình. Không xem hòa bình như một kết quả của chiến tranh, tác phẩm định nghĩa hòa bình như một tiến trình nội tâm, một sự giải trừ bản ngã, một sự trở về với căn tính sâu nhất của con người. Đây là một cách tiếp cận mang tính triết luận, gợi nhớ đến tinh thần của tác giả, nhưng vẫn giữ bản sắc Việt Nam qua chất liệu ngôn ngữ, ngữ cảnh và giai điệu. 

Tổng thể, "Hoà Bình Một Phía" là một đóng góp đáng chú ý cho thi ca Việt Nam hiện đại, khi nó mở ra khả năng kết hợp giữa truyền thống và tư duy hậu hiện đại, giữa cảm xúc dân tộc, và suy niệm phổ quát về thân phận con người.

* HUỲNH TÂM.