Đây là chương trả lời câu hỏi lớn nhất mà mọi nghệ
sĩ, nhà phê bình, triết gia nghệ thuật đều phải đối diện:
Hội họa là gì?
Nó tồn tại như thế nào?
Hội họa khác với hình ảnh, ký hiệu, dữ
liệu, mô phỏng ở điểm nào?
Chương này sẽ kết nối toàn bộ hệ thống triết học mà
chúng ta đã xây dựng:
Heidegger -
Merleau-Ponty - Kant - Hegel -
Nietzsche -Derrida - Foucault - Deleuze - Lyotard -
Baudrillard…
với các yếu tố tạo hình, các trường phái, và nghệ thuật đương đại, hậu nhân loại.
Tôi sẽ triển khai chương này như một chuyên khảo
triết mỹ hoàn chỉnh.
I
. HỘI HỌA LÀ GÌ?
Bản thể học đặt câu hỏi:
Hội họa tồn tại như thế
nào?
Không phải “hội họa là gì về mặt kỹ thuật”, mà:
hội họa là gì về mặt tồn tại học.
Hội họa không phải là:
- hình ảnh
- mô phỏng
- trang trí
- kỹ thuật
- vật thể
Hội họa là một
cách để thế giới xuất hiện.
Hội họa là một
chế độ tồn tại của hình ảnh.
II
. HỘI HỌA NHƯ SỰ HIỂN LỘ
(HEIDEGGER).
Heidegger cho rằng nghệ thuật là nơi tồn tại tự khai mở (aletheia).
Trong hội họa:
- ánh sáng không chỉ chiếu sáng vật thể.
- ánh sáng làm cho thế giới xuất hiện.
- màu sắc là cách tồn tại tự phơi bày.
- không gian là nơi chốn của tồn tại.
Hội họa không mô tả thế giới.
Hội họa khai
mở thế giới.
III
. HỘI HỌA NHƯ TRI GIÁC
(MERLEAU-PONTY)
Merleau-Ponty cho rằng:
- cái nhìn là một dạng chạm.
- thân thể là trung tâm của tri giác.
- thế giới và cơ thể đan xen nhau.
Trong hội họa:
- đường nét là dấu vết của thân thể.
- màu sắc là hiện tượng của ý thức.
- không gian là “thịt của thế giới”.
Hội họa không phải là hình ảnh.
Hội họa là trải
nghiệm thân thể hóa của thế giới.
IV
. HỘI HỌA NHƯ TINH THẦN
(HEGEL)
Hegel xem nghệ thuật là tinh thần tự biểu hiện.
Trong hội họa:
- màu sắc là tinh thần.
- bố cục là tư tưởng.
- không gian là lịch sử.
- ánh sáng là thiêng liêng.
Hội họa không chỉ là cảm giác.
Hội họa là tinh
thần của thời đại.
V
. HỘI HỌA NHƯ SỨC MẠNH
CỦA SỰ SỐNG (NIETZSCHE).
Nietzsche phân chia:
- Apollonian, trật tự.
- Dionysian, hỗn loạn.
Hội họa tồn tại trong sự căng thẳng giữa hai lực này.
- đường nét, bản năng.
- màu sắc, cường độ.
- bố cục, xung đột.
- không gian, chiến trường cảm xúc.
Hội họa là sức
mạnh của sự sống.
VI
. HỘI HỌA NHƯ DÒNG CHẢY
(BERGSON – DELEUZE)
Bergson: thời gian là dòng chảy liên tục.
Deleuze: thế giới là trở thành, không phải là.
Trong hội họa:
- đường nét, chuyển động.
- màu sắc, cường độ.
- ánh sáng, dao động.
- không gian, đa chiều.
Hội họa là dòng
chảy của cảm giác.
VII
. HỘI HỌA NHƯ VĂN BẢN MỞ
(DERRIDA)
Derrida: nghĩa luôn trượt.
Không có nghĩa cuối cùng.
Trong hội họa:
- bố cục, phi trung tâm.
- đường nét, phân mảnh.
- màu sắc, trượt nghĩa.
- không gian, mở.
Hội họa là văn
bản không bao giờ kết thúc.
VIII
. HỘI HỌA NHƯ QUYỀN LỰC
(FOUCAULT)
Foucault: cái nhìn = quyền lực.
Trong hội họa:
- bố cục, cấu trúc quyền lực.
- ánh sáng, phơi bày
- không gian, giám sát.
- hình ảnh, diễn ngôn.
Hội họa là cơ
chế của cái nhìn.
IX
. HỘI HỌA NHƯ SIÊU THỰC
TẠI (BAUDRILLARD).
Baudrillard: hình ảnh không mô phỏng thực tại.
Hình ảnh thay
thế thực tại.
Trong hội họa:
- màu sắc, neon, kỹ thuật số.
- ánh sáng, màn hình.
- không gian, ảo.
- bố cục, giao diện.
Hội họa là mô
phỏng của mô phỏng.
X
. HỘI HỌA NHƯ TỰ DO THẨM
MỸ (KANT)
Kant: cái đẹp = mục đích không mục đích.
Trong hội họa:
- màu sắc, tự do.
- đường nét, biểu đạt.
- bố cục, không bị ràng buộc.
- không gian, trực giác.
Hội họa là tự
do của cảm giác.
XI
. HỘI HỌA NHƯ HỆ THỐNG
(SAUSSURE – LÉVI-STRAUSS).
Cấu trúc luận: nghĩa nằm trong quan hệ.
Trong hội họa:
- màu sắc, quan hệ tương phản.
- đường nét, quan hệ hình thức.
- bố cục, quan hệ vị trí.
- không gian, quan hệ điểm nhìn.
Hội họa là ngôn
ngữ của hình ảnh.
XII
. HỘI HỌA NHƯ DỮ LIỆU
(NGHỆ THUẬT ĐƯƠNG ĐẠI).
Trong thời đại kỹ thuật số:
- màu sắc = giá trị số.
- đường nét = vector.
- ánh sáng = pixel.
- không gian = VR/AR.
- bố cục = thuật toán.
Hội họa trở thành một chế độ tồn tại của dữ liệu.
XIII
. HỘI HỌA NHƯ SỰ TƯƠNG
TÁC GIỮA CÁC CHẾ ĐỘ TỒN TẠI.
Hội họa không chỉ là:
- cảm giác (Merleau-Ponty)
- tinh thần (Hegel)
- sức sống (Nietzsche)
- dòng chảy (Deleuze)
- mô phỏng (Baudrillard)
- quyền lực (Foucault)
- tự do (Kant)
Hội họa là tất
cả những điều đó cùng lúc.
Hội họa là một
đa bản thể học.
- TỔNG KẾT. BẢN THỂ HỌC CỦA
HỘI HỌA.
Hội họa tồn tại như:
- sự hiển lộ (Heidegger)
- tri giác (Merleau-Ponty)
- tinh thần (Hegel)
- sức sống (Nietzsche)
- dòng chảy (Bergson – Deleuze)
- văn bản mở (Derrida)
- quyền lực (Foucault)
- siêu thực tại (Baudrillard)
- tự do thẩm mỹ (Kant)
- hệ thống ký hiệu (Saussure)
- dữ liệu (nghệ thuật đương đại)
Hội họa không phải là một hình ảnh.
Hội họa là một
cách tồn tại của thế giới.
* Họa Sĩ Huỳnh Tâm.
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire