Nếu ngôn ngữ là hệ thống ký hiệu của tư duy khái
niệm, thì hội họa là hệ thống ký hiệu của tư duy trực giác. Con người không chỉ
nói bằng lời mà còn nói bằng hình ảnh. Một bức tranh, dù không có chữ, vẫn có
thể diễn đạt những tầng nghĩa mà ngôn từ không thể chạm tới. Vì thế, để hiểu
hội họa, ta phải hiểu nó như một ngôn
ngữ một hệ thống biểu đạt có cấu trúc, có quy luật, có khả năng tạo nghĩa.
* Hội Họa Như Một Hệ Thống
Ký Hiệu.
- Ký hiệu thị giác và ký
hiệu ngôn ngữ.
Ngôn ngữ tuyến tính, còn hình ảnh đồng thời.
Ngôn ngữ diễn đạt bằng khái niệm, còn hình ảnh diễn
đạt bằng trực giác.
Một câu nói phải đi qua thời gian, còn một bức
tranh xuất hiện trọn vẹn trong khoảnh khắc.
Điều này khiến hội họa trở thành một dạng ký hiệu
đặc biệt: Nó không cần cú pháp, nhưng vẫn có cấu trúc; không cần
ngữ pháp, nhưng vẫn có trật tự; không cần từ vựng, nhưng vẫn có nghĩa.
- Ký hiệu trong hội họa phương Đông.
Trong hội họa Đông Á, nét mực là ký hiệu cơ bản.
Một nét có thể chứa khí vận, tâm pháp, tinh thần của người vẽ.
Khoảng trống không phải là sự thiếu vắng mà là một
ký hiệu tích cực, mang nghĩa về vô hạn, về hư không, về sự mở rộng của tâm
thức.
- Ký hiệu trong hội họa phương Tây.
Phương Tây xây dựng hệ thống ký hiệu dựa trên ánh sáng,
hình thể và phối cảnh.
Ánh sáng là ký hiệu của chân lý.
Hình thể là ký hiệu của hiện hữu.
Phối cảnh là ký hiệu của lý tính và trật tự.
Mỗi nền văn hóa, vì thế, có một ngôn ngữ hội họa
riêng, phản ánh cách họ hiểu thế giới.
* Biểu Tượng Và Sự Kiến
Tạo Nghĩa.
- Biểu tượng như một tầng nghĩa sâu.
Biểu tượng không chỉ là hình ảnh đại diện cho một ý
niệm.
Nó là một cấu trúc đa tầng, nơi nghĩa không cố định mà luôn mở rộng.
Một vòng tròn có thể là mặt trời, là sự hoàn hảo,
là chu kỳ, là vô hạn.
Một đường thẳng có thể là trật tự, là quyền lực, là
phân chia.
Biểu tượng, vì thế, là nơi hội họa chạm vào triết
học.
- Biểu tượng trong hội họa tôn giáo.
Trong hội họa Kitô giáo, ánh sáng là biểu tượng của
Thượng Đế.
Trong hội họa Phật giáo, hoa sen là biểu tượng của
giác ngộ.
Trong hội họa Đạo giáo, núi và nước là biểu tượng của vũ trụ và đạo pháp.
Biểu tượng không chỉ là hình ảnh mà là thế giới
quan.
- Biểu tượng trong hội họa hiện đại.
Khi hội họa bước vào thời hiện đại, biểu tượng trở
nên cá nhân hóa.
Màu xanh của Van Gogh không phải là màu xanh của
thiên nhiên mà là màu xanh của tâm trạng.
Hình khối của Kandinsky không phải là hình khối vật
chất mà là hình khối tinh thần.
Biểu tượng trở thành ngôn ngữ của nội tâm.
* Cấu Trúc Của Hình Ảnh Và
Sự Tạo Nghĩa.
- Bố cục như cú pháp.
Trong hội họa, bố cục đóng vai trò như cú pháp
trong ngôn ngữ.
Nó tổ chức các yếu tố thị giác thành một cấu trúc
có nghĩa.
Một bố cục cân bằng tạo cảm giác hài hòa.
Một bố cục lệch tạo cảm giác bất an.
Một bố cục phân mảnh tạo cảm giác hiện đại.
Bố cục là cách người họa sĩ sắp đặt tư duy.
- Màu sắc như từ vựng.
Mỗi màu sắc có một trường nghĩa riêng.
Đỏ có thể là đam mê, là bạo lực, là quyền lực.
Xanh có thể là bình yên, là cô đơn, là vô tận.
Vàng có thể là ánh sáng, là thiêng liêng, là suy
tàn.
Màu sắc là từ vựng của cảm xúc.
- Hình khối như ngữ pháp.
Hình khối tạo ra trật tự của hình ảnh.
Hình tròn mềm mại, bao dung.
Hình vuông vững chắc, lý tính.
Hình tam giác căng thẳng, hướng lên, hướng xuống.
Hình khối là ngữ pháp của tư duy thị giác.
* Hội Họa Như Một Ngôn Ngữ
Không Lời.
- Sức mạnh của sự vô ngôn.
Ngôn từ có thể giải thích, nhưng hình ảnh có thể
chạm đến những vùng sâu của tâm thức mà ngôn từ không thể chạm tới.
Một bức tranh có thể nói nhiều hơn một cuốn sách.
Một đường nét có thể chứa nhiều hơn một bài diễn thuyết.
Hội họa là ngôn ngữ của sự im lặng.
- Người xem như người đồng sáng tạo.
Một bức tranh không có nghĩa cố định.
Nghĩa được tạo ra trong quá trình người xem đối
thoại với hình ảnh.
Vì thế, mỗi người xem là một đồng tác giả.
Hội họa không chỉ được vẽ ra mà còn được đọc, được
diễn giải, được tái tạo.
- Ngôn ngữ của hình ảnh trong thời đại tư duy mở.
Ngày nay, hình ảnh trở thành ngôn ngữ phổ quát của
nhân loại.
Mạng xã hội, truyền thông, quảng cáo tất cả đều vận
hành bằng hình ảnh.
Điều này khiến hội họa không còn là nghệ thuật của
một nhóm nhỏ mà trở thành nghệ thuật của toàn xã hội.
Hình ảnh trở thành ngôn ngữ chung của thời đại.
- Tổng luận.
Hội họa không chỉ là nghệ thuật của hình ảnh mà là
nghệ thuật của ngôn ngữ.
Một ngôn ngữ không lời, nhưng có cấu trúc, có ký
hiệu, có biểu tượng, có khả năng tạo nghĩa sâu sắc.
Khi hiểu hội họa như một ngôn ngữ, ta hiểu rằng mỗi
bức tranh là một câu nói, một bài thơ, một triết lý.
Đặt nền tảng cho việc hiểu hội họa như một hệ thống
tư duy.
Từ đây, sẽ dẫn chúng ta vào
thế giới của tính vật chất và phi vật
chất của hội họa, nơi hình ảnh không chỉ là hình mà còn là năng lượng,
là chất liệu, là bản thể.
*
Họa Sĩ Huỳnh Tâm.
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire