Hội họa, từ thuở khởi nguyên, luôn đứng giữa hai
cực: Vật chất và phi vật chất. Một bức tranh là vật thể có màu, có chất liệu,
có bề mặt. Nhưng đồng thời, nó cũng là phi vật thể có tinh thần, có ý niệm, có
cảm xúc. Hai cực này không loại trừ nhau mà bổ sung cho nhau, tạo nên bản chất
kép của hội họa.
* Tính Vật Chất Của Hội Họa.
- Chất liệu như nền tảng
của hình ảnh.
Không có chất liệu, không có hội họa.
Màu sắc, bột màu, sơn dầu, mực tàu, giấy dó, toan,
gỗ tất cả đều là những yếu tố quyết định hình thức của tác phẩm.
Chất liệu không chỉ là phương tiện mà là một phần của tư duy.
Một nét mực trên giấy dó khác hoàn toàn với một nét
cọ trên toan.
Một lớp sơn dầu dày khác hoàn toàn với một lớp màu
nước mỏng.
Chất liệu là nơi tư tưởng trở thành hình ảnh.
- Bề mặt như không gian của tư duy.
Bề mặt của tranh không chỉ là nền để vẽ mà là một
không gian triết học.
Trong hội họa phương Đông, bề mặt là nơi khí vận
lưu chuyển.
Trong hội họa phương Tây, bề mặt là nơi ánh sáng được tổ chức.
Trong hội họa hiện đại, bề mặt trở thành nơi chất
liệu tự biểu hiện.
Bề mặt là nơi vật chất và tinh thần gặp nhau.
- Vật chất như năng lượng.
Nhiều họa sĩ hiện đại xem vật chất không chỉ là
chất liệu mà là năng lượng.
Một lớp sơn dày có thể chứa sự bùng nổ.
Một vệt màu loang có thể chứa sự tan chảy.
Một đường cọ mạnh có thể chứa sự giận dữ.
Vật chất, vì thế, không chỉ là hình mà là lực.
* Tính Phi Vật Chất Của
Hội Họa.
- Hình ảnh như tinh thần.
Một bức tranh không chỉ là vật thể mà còn là tinh
thần.
Tinh thần ấy có thể là cảm xúc, là ý niệm, là triết lý.
Khi nhìn một bức tranh, ta không chỉ thấy màu sắc mà còn thấy tâm trạng, thấy
tư duy, thấy linh hồn của người vẽ.
Hội họa, vì thế, là sự hiện thân của tinh thần
trong vật chất.
- Phi vật chất trong hội họa phương Đông.
Hội họa Đông Á xem tinh thần quan trọng hơn hình
thể.
Một nét mực có thể chứa khí vận.
Một khoảng trống có thể chứa vô hạn.
Một bố cục có thể chứa triết lý về vũ trụ.
Phi vật chất là bản thể của hội họa phương Đông.
- Phi vật chất trong hội họa hiện đại và đương đại.
Khi hội họa bước vào thời hiện đại, nhiều họa sĩ
tìm cách giải phóng hình ảnh khỏi vật chất.
Kandinsky tìm kiếm âm nhạc trong màu sắc.
Rothko tìm kiếm cảm xúc thuần túy trong những
trường màu.
Duchamp tìm kiếm ý niệm vượt khỏi bề mặt toan.
Phi vật chất trở thành trung tâm của tư duy hội
họa.
* Sự Căng Kéo Giữa Vật
Chất Và Phi Vật Chất.
- Hội họa như sự hòa giải giữa hai cực.
Hội họa không thể chỉ là vật chất, cũng không thể
chỉ là phi vật chất.
Nó tồn tại trong sự căng kéo giữa hai cực ấy.
Một bức tranh thành công là bức tranh dung hòa được
vật chất và tinh thần, hình thức và ý niệm, chất liệu và cảm xúc.
- Khi vật chất trở thành tinh thần.
Trong nhiều trường hợp, vật chất tự nó trở thành
tinh thần.
Một lớp sơn dày có thể trở thành biểu tượng của sự nặng nề.
Một nét mực nhẹ có thể trở thành biểu tượng của sự
thanh thoát.
Vật chất, khi được tổ chức đúng, có thể trở thành ý
niệm.
- Khi tinh thần cần vật chất để hiện thân.
Tinh thần không thể tồn tại trong hội họa nếu không
có vật chất để hiện thân.
Ý niệm cần hình thức.
Cảm xúc cần màu sắc.
Triết lý cần bố cục.
Hội họa là sự hiện thân của cái vô hình trong cái
hữu hình.
* Tính Vật Chất Và Phi Vật
Chất Trong Thời Đại Kỹ Thuật Số.
- Hình ảnh số và sự biến mất của vật chất.
Trong thời đại kỹ thuật số, hình ảnh không còn vật
chất.
Không còn bề mặt, không còn chất liệu, không còn lớp sơn.
Hình ảnh trở thành dữ liệu, trở thành ánh sáng trên màn hình.
Điều này đặt ra câu hỏi: hội họa có còn vật chất
không?
- Phi vật chất trở thành bản chất của hình ảnh.
Hình ảnh số là phi vật chất tuyệt đối.
Nó không có trọng lượng, không có bề mặt, không có
chất liệu.
Nó tồn tại trong không gian ảo, trong thuật toán,
trong dữ liệu.
Hội họa, vì thế, bước vào một thời kỳ mới: thời kỳ
của phi vật chất.
- Sự trở lại của vật chất như phản ứng.
Nhiều họa sĩ đương đại phản ứng lại sự phi vật chất
bằng cách quay về với vật chất.
Họ dùng chất liệu thô, dày, nặng.
Họ dùng đất, đá, gỗ, kim loại.
Họ muốn khẳng định rằng vật chất vẫn là nền tảng
của hội họa.
- Tổng luận.
Hội họa là sự giao thoa giữa vật chất và phi vật
chất.
Không có vật chất, không có hình ảnh.
Không có phi vật chất, không có tinh thần.
Một bức tranh tồn tại trong sự căng kéo giữa hai
cực ấy, và chính sự căng kéo này tạo nên bản chất của hội họa.
Chương IV khép lại phần nền tảng triết học của hội
họa.
Từ đây, Chương V sẽ dẫn ta vào thế giới của hội họa phương Đông, nơi tinh thần, khí vận và khoảng trống trở
thành những yếu tố cốt lõi của mỹ học.
*
Họa Sĩ Huỳnh Tâm.
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire