HỘI HỌA PHƯƠNG ĐÔNG: KHÍ VẬN, TÂM PHÁP VÀ MỸ HỌC CỦA KHOẢNG TRỐNG. * Họa Sĩ Huỳnh Tâm.

Hội họa phương Đông không chỉ là nghệ thuật của hình ảnh mà là nghệ thuật của tinh thần. Nó không tìm cách mô phỏng thế giới mà tìm cách nắm bắt khí vận của thế giới. Không tìm cách tái hiện hình thể mà tìm cách biểu đạt tâm pháp của người vẽ. Không tìm cách lấp đầy bề mặt mà tìm cách mở ra khoảng trống nơi vô hạn và hữu hạn gặp nhau.

Để hiểu hội họa phương Đông, ta phải bước vào thế giới quan của nó: Một thế giới quan nơi thiên nhiên, con người và vũ trụ không tách rời, nơi hình ảnh là sự tiếp nối của đạo pháp, nơi bút mực là sự vận hành của khí.

* Khí Vận: Linh Hồn Của Hội Họa Phương Đông.

- Khí như bản thể của vũ trụ.

Trong triết học Đông Á, vũ trụ được cấu thành bởi khí một dạng năng lượng sống, vừa vật chất vừa tinh thần.

Khí không chỉ là hơi thở của con người mà là hơi thở của vạn vật.

Hội họa, vì thế, không chỉ ghi lại hình dạng mà ghi lại khí vận sự vận hành của khí trong thiên nhiên và trong tâm thức.

- Khí vận trong đường nét.

Một nét mực không chỉ là đường kẻ mà là sự vận động của khí.

Nét mạnh hay nhẹ, nhanh hay chậm, dứt khoát hay mềm mại-tất cả đều phản ánh khí vận của người vẽ.

Người xưa nói: "Nét bút là người."

Không phải vì nét mô tả con người, mà vì nét là con người.

- Khí vận và sự sống của hình ảnh.

Một bức tranh có thể đẹp nhưng vô khí.

Một bức tranh có thể giản dị nhưng đầy khí vận.

Khí vận là tiêu chuẩn cao nhất của hội họa phương Đông, vượt lên trên kỹ thuật, vượt lên trên hình thức.

* Tâm Pháp: Tinh Thần Của Người Vẽ.

- Tâm pháp quan trọng hơn kỹ pháp.

Trong hội họa phương Đông, kỹ thuật không phải là mục tiêu mà là phương tiện.

Điều quan trọng không phải là vẽ giống mà là vẽ đúng tinh thần.

Tâm pháp-tức trạng thái tâm thức của người vẽ-quyết định giá trị của tác phẩm.

- Tâm tĩnh thì tranh tĩnh, tâm động thì tranh động.

Người họa sĩ không thể vẽ một bức tranh tĩnh khi tâm đang loạn.

Không thể vẽ một bức tranh động khi tâm đang trầm.

Hội họa phương Đông là sự phản chiếu trực tiếp của nội tâm.

- Tâm pháp và thiền.

Nhiều họa sĩ phương Đông xem hội họa như một hình thức thiền.

Mỗi nét bút là một hơi thở.

Mỗi khoảng trống là một khoảnh khắc tĩnh lặng.

Hội họa trở thành con đường tu tập, nơi người vẽ tìm lại sự hòa hợp với vũ trụ.

* Mỹ Học Của Khoảng Trống.

- Khoảng trống không phải là sự thiếu vắng.

Trong mỹ học phương Đông, khoảng trống là yếu tố tích cực.

Nó không phải là phần chưa vẽ mà là phần quan trọng nhất của bức tranh.

Khoảng trống là nơi vũ trụ thở, nơi tâm thức mở rộng, nơi vô hạn hiện diện.

- Khoảng trống như không gian của tưởng tượng.

Khoảng trống không chỉ tạo nhịp điệu mà còn tạo không gian cho người xem tham dự.

Người xem không chỉ nhìn tranh mà còn hoàn thành tranh bằng trí tưởng tượng của mình.

Khoảng trống, vì thế, là nơi người xem trở thành đồng tác giả.

- Khoảng trống và triết học của vô.

Trong Đạo giáo, vô không phải là hư vô mà là nguồn gốc của vạn vật.

Trong hội họa, khoảng trống là biểu hiện của vô-một dạng hiện hữu không hình tướng.

Khoảng trống là nơi hình ảnh trở nên sâu sắc, nơi cái hữu hình gặp cái vô hình.

* Thiên Nhiên Như Một Hệ Thống Triết Học.

- Thiên nhiên không phải là đối tượng mà là đạo pháp.

Hội họa phương Đông không xem thiên nhiên như một cảnh quan để mô phỏng.

Thiên nhiên là đạo pháp là con đường, là chân lý, là bản thể.

Vẽ thiên nhiên là vẽ đạo, vẽ vũ trụ, vẽ chính mình.

- Con người trong thiên nhiên.

Trong hội họa phương Đông, con người nhỏ bé trước thiên nhiên.

Không phải vì con người yếu đuối, mà vì con người là một phần của vũ trụ.

Con người không đứng trước thiên nhiên mà hòa vào thiên nhiên.

- Thiên nhiên như tâm cảnh.

Hội họa phương Đông không vẽ cảnh mà vẽ tâm cảnh.

Cảnh vật được nhìn qua tâm thức, được thấm nhuần cảm xúc, được chuyển hóa thành hình ảnh tinh thần.

* Bút Pháp Và Mực Pháp: Ngôn Ngữ Của Tinh Thần.

- Bút pháp như sự vận động của khí.

Bút pháp không chỉ là kỹ thuật mà là biểu hiện của khí vận.

Một nét bút có thể chứa cả vũ trụ.

Một đường mực có thể chứa cả tâm trạng.

- Mực pháp như sự chuyển hóa của nước và lửa.

Mực là sự hòa hợp giữa nước và lửa hai yếu tố đối lập nhưng bổ sung.

Mực đậm như lửa, mực nhạt như nước.

Sự chuyển hóa giữa đậm và nhạt tạo nên chiều sâu của hình ảnh.

- Sự tối giản như tinh hoa.

Hội họa phương Đông không tìm cách phức tạp hóa hình ảnh.

Nó tìm cách tinh giản đến mức tối đa, để mỗi nét đều có ý nghĩa, mỗi khoảng trống đều có tinh thần.

* Kết luận của chương.

Hội họa phương Đông là một hệ thống triết học hoàn chỉnh.

Nó không chỉ là nghệ thuật của hình ảnh mà là nghệ thuật của khí vận, của tâm pháp, của khoảng trống.

Nó không chỉ mô tả thế giới mà hòa vào thế giới.

Không chỉ biểu đạt cảm xúc mà biểu đạt đạo pháp.

Ở đây cần mở ra một thế giới quan nơi hội họa là sự tiếp nối của vũ trụ, nơi hình ảnh là sự vận hành của khí, nơi khoảng trống là nơi vô hạn hiện diện.

Hướng dẫn chúng ta vào thế giới của hội họa phương Tây, nơi hình thể, ánh sáng và cấu trúc lý tính trở thành nền tảng của mỹ học đa dạng.

* Họa Sĩ Huỳnh Tâm.