HỘI HỌA PHƯƠNG TÂY: HÌNH THỂ ÁNH SÁNG VÀ CẤU TRÚC LÝ TÍNH. * Họa Sĩ Huỳnh Tâm.

Hội họa phương Tây, từ Hy Lạp cổ đại đến thời hiện đại, luôn đặt trọng tâm vào hình thể, ánh sáng và cấu trúc lý tính. Nếu phương Đông tìm kiếm tinh thần trong hình ảnh, thì phương Tây tìm kiếm trật tự của thế giới trong hình ảnh. Nếu phương Đông xem thiên nhiên như dòng chảy vô tận, thì phương Tây xem thiên nhiên như cấu trúc có thể phân tích.

Hội họa phương Tây, vì thế, là hành trình dài của lý tính: từ hình thể lý tưởng của Hy Lạp, đến ánh sáng thiêng liêng của Trung cổ, đến phối cảnh khoa học của Phục Hưng, đến sự phân mảnh của hiện đại.

Để hiểu hội họa phương Tây, ta phải hiểu ba trụ cột của nó: Hình thể, ánh sáng, và cấu trúc.

* Hình Thể: Nền Tảng Của Tư Duy Thị Giác Phương Tây.

- Hình thể lý tưởng của Hy Lạp cổ đại.

Hy Lạp cổ đại xem hình thể con người là biểu tượng của trật tự vũ trụ.

Cơ thể không chỉ là vật thể mà là mô hình của sự hài hòa.

Tỷ lệ vàng, cân đối, đối xứng tất cả đều phản ánh niềm tin rằng vũ trụ có trật tự và con người có thể nắm bắt trật tự ấy bằng lý tính.

Hội họa phương Tây, từ gốc rễ, đã mang trong mình tinh thần lý tính này.

- Hình thể như sự mô phỏng.

Trong thời Phục Hưng, hình thể trở thành trung tâm của hội họa.

Leonardo, Michelangelo, Raphael tất cả đều xem hình thể là nơi hội họa đạt đến sự hoàn hảo.

Giải phẫu học trở thành nền tảng của nghệ thuật.

Họa sĩ không chỉ vẽ cái được nhìn mà vẽ cái được hiểu: cấu trúc cơ thể, chuyển động, trọng lượng.

- Hình thể trong hội họa hiện đại.

Khi bước vào thế kỷ 20, hình thể bị giải cấu trúc.

Picasso phân mảnh hình thể để tìm bản chất của nó.

Matisse giản lược hình thể để tìm tinh thần của nó.

Hình thể không còn là mô phỏng mà trở thành cấu trúc tư duy.

* Ánh Sáng: Linh Hồn Của Hội Họa Phương Tây.

- Ánh sáng thiêng liêng của Trung cổ.

Trong hội họa Kitô giáo, ánh sáng là biểu tượng của Thượng Đế.

Ánh sáng không đến từ mặt trời mà đến từ thế giới thiêng liêng.

Nhân vật được bao quanh bởi hào quang biểu tượng của sự hiện diện thần thánh.

Ánh sáng, vì thế, không chỉ là hiện tượng vật lý mà là hiện tượng thần học.

- Ánh sáng khoa học của Phục Hưng.

Khi khoa học phát triển, ánh sáng trở thành đối tượng nghiên cứu.

Leonardo nghiên cứu sự phản chiếu, tán xạ, độ sâu của ánh sáng.

Caravaggio dùng ánh sáng để tạo kịch tính, để khắc họa tâm lý.

Ánh sáng trở thành công cụ để tổ chức không gian và cảm xúc.

- Ánh sáng trong hội họa ấn tượng.

Thế kỷ 19, ánh sáng trở thành chủ thể của hội họa.

Monet không vẽ vật thể mà vẽ ánh sáng trên vật thể.

Cảnh vật thay đổi theo từng khoảnh khắc ánh sáng.

Hội họa trở thành sự ghi lại của thời gian, của khoảnh khắc.

- Ánh sáng trong hội họa hiện đại.

Rothko dùng ánh sáng như trường năng lượng.

Turner dùng ánh sáng như sự tan rã của hình thể.

Ánh sáng trở thành biểu tượng của cảm xúc thuần túy.

* Cấu Trúc Lý Tính: Trật Tự Của Không Gian Và Hình Ảnh.

- Phối cảnh: Cuộc cách mạng của Phục Hưng.

Phối cảnh tuyến tính là một trong những phát minh quan trọng nhất của hội họa phương Tây.

Nó tạo ra ảo giác về không gian ba chiều trên bề mặt hai chiều.

Nó biến hội họa thành khoa học của cái nhìn.

Không gian không còn là trực giác mà trở thành cấu trúc có thể tính toán.

- Cấu trúc hình học của Cézanne.

Cézanne xem thế giới như tập hợp của hình cầu, hình trụ, hình nón.

Ông không vẽ cảnh vật mà vẽ cấu trúc của cảnh vật.

Cézanne là cầu nối giữa Phục Hưng và hiện đại: Từ phối cảnh đến lập thể, từ mô phỏng đến cấu trúc.

- Lập thể: Sự phân mảnh của lý tính.

Picasso và Braque phá vỡ phối cảnh để tìm bản chất của hình ảnh.

Họ không nhìn thế giới từ một điểm nhìn mà từ nhiều điểm nhìn cùng lúc.

Không gian trở thành cấu trúc tư duy, không còn là cấu trúc vật lý.

- Cấu trúc trong hội họa trừu tượng.

Mondrian đưa cấu trúc đến mức tối giản: Đường thẳng, màu cơ bản, bố cục cân bằng.

Ông tin rằng nghệ thuật có thể đạt đến bản chất của vũ trụ bằng cấu trúc thuần túy.

* Thiên Nhiên Trong Hội Họa Phương Tây.

- Thiên nhiên như đối tượng để mô phỏng.

Khác với phương Đông, phương Tây xem thiên nhiên như đối tượng để nghiên cứu và mô phỏng.

Cảnh vật được phân tích bằng ánh sáng, hình thể, cấu trúc.

- Thiên nhiên như cảm xúc.

Romanticism biến thiên nhiên thành biểu tượng của cảm xúc.

Bão tố, núi non, biển cả - tất cả đều trở thành ẩn dụ của tâm trạng con người.

- Thiên nhiên như ánh sáng.

Ấn tượng biến thiên nhiên thành ánh sáng.

Thiên nhiên không còn là vật thể mà là hiện tượng.

* Con Người Trong Hội Họa Phương Tây.

- Con người như trung tâm của vũ trụ.

Phục Hưng đặt con người vào trung tâm của thế giới.

Con người là thước đo của vũ trụ.

Hình thể con người là hình thể lý tưởng.

- Con người như cá thể.

Hiện đại xem con người như cá thể cô đơn.

Hình ảnh con người bị phân mảnh, bị biến dạng, bị giải cấu trúc.

- Con người như ý niệm.

Đương đại xem con người như vấn đề triết học, xã hội, chính trị.

Hình ảnh con người không còn là hình thể mà là ý niệm.

- Tổng luận.

Hội họa phương Tây là hành trình dài của lý tính:

Từ hình thể lý tưởng đến ánh sáng khoa học, từ cấu trúc phối cảnh đến cấu trúc trừu tượng.

Nếu phương Đông tìm kiếm tinh thần trong hình ảnh, thì phương Tây tìm kiếm trật tự của thế giới trong hình ảnh.

Hai hệ hình này không đối lập mà bổ sung, tạo nên hai cực của tư duy thị giác nhân loại.

Phần đối chiếu Đông–Tây đã dẫn sự giao thoa Đông Tây và sự hình thành mỹ học toàn cầu, một trong những hiện tượng quan trọng nhất của nghệ thuật thế kỷ 20 và 21.

* Họa Sĩ Huỳnh Tâm.