Khảo luận về cấu trúc tiết tấu và ngôn ngữ âm nhạc trong tư duy Trịnh Công Sơn.
Trong toàn bộ di sản tác phẩm "Ta
Quyết Phải Sống" là một trong những tác phẩm hiếm hoi mang cấu trúc âm nhạc thiên về hùng ca - hành khúc, khác biệt rõ rệt với dòng tình ca - phản chiến - triết ca vốn là bản sắc của Trịnh Công Sơn. Chính sự khác biệt này khiến bài hát trở thành một trường hợp đặc biệt,
nơi người nhạc sĩ thử nghiệm một hình thức âm nhạc mới để chuyển tải một thông điệp nhân văn có tính cộng đồng và lịch sử.
* Hình thức tổng thể: Hành khúc, bi ca, tuyên ngôn.
Về mặt hình thức, bài hát có thể được xem như một hành khúc nhân văn.
Tuy nhiên, khác với hành
khúc quân sự
phương Tây
vốn nhấn mạnh
sức mạnh tập thể, "Ta Quyết Phải Sống" mang âm hưởng "bi tráng", kết hợp giữa:
- "Hành khúc": Tiết tấu mạnh, nhịp đều, hướng về phía trước.
- "Bi ca": Giai điệu mang nỗi đau của một
dân tộc trải qua chiến
tranh.
- "Tuyên ngôn": Ca từ mang tính khẳng định, kêu gọi, thức tỉnh.
Sự hòa trộn này tạo nên một cấu trúc âm nhạc vừa đầy năng lượng, vừa đẫm suy tư, một đặc điểm hiếm
thấy trong sáng tác của Trịnh Công Sơn.
* Nhịp điệu và tiết tấu: Sự dồn nén của lịch sử.
- Nhịp độ.
Bài hát vận hành trên một nhịp độ trung bình. nhanh, tạo cảm giác bước đi, tiến lên, vượt qua bóng tối. Đây là nhịp độ của hành động, không phải của chiêm nghiệm.
- Tiết tấu.
Tiết tấu mang tính dồn dập, nhiều chỗ sử dụng mô-típ tiết tấu ngắn, lặp lại, tạo
cảm giác:
- Thúc giục.
- Khẩn thiết.
- Không thể trì hoãn.
Tiết tấu này phản ánh đúng tinh thần ca từ:
"Đã qua bao năm hy sinh thịt xương / Nay ta quyết phải sống".
Đây là tiết tấu của một dân tộc đã đi đến giới hạn và buộc phải đứng lên để bảo vệ sự sống.
* Giai điệu: Sự kết hợp giữa đường nét Á Đông và khí chất hùng ca.
- Đường nét giai điệu.
Giai điệu của bài hát không bay bổng như các tình khúc Trịnh Công Sơn, mà mang
tính tuyến tính, đi theo đường thẳng, ít luyến láy. Điều này tạo cảm giác:
- Chắc chắn.
- Kiên định.
- Không dao động.
Đây là giai điệu của ý chí, không phải của cảm xúc thuần túy.
- Quãng và âm vực.
Bài hát sử dụng nhiều quãng 3 và quãng 4, tạo cảm giác vững chãi. Một số đoạn cao trào sử dụng quãng 5, mở rộng không gian âm nhạc, như một sự bùng nổ của tinh thần.
Điều này khiến bài hát mang hơi hướng của thánh ca, nhưng là
thánh ca của
sự sống, không phải của tôn giáo.
* Hòa âm: Sự tối giản mang tính triết lý.
Hòa âm của bài hát không phức tạp. Trịnh Công Sơn thường sử dụng:
- Vòng hòa âm cơ bản.
- Chuyển điệu nhẹ.
- Ít dùng hợp âm nghịch.
Sự tối giản này không phải do hạn chế kỹ thuật, mà là chủ ý nghệ thuật:
- Để ca từ nổi bật.
- Để thông điệp rõ rang.
- Để cảm xúc không bị phân tán.
Hòa âm tối giản tạo nên một không gian âm nhạc trần trụi, phù hợp với bối cảnh lịch sử và tinh thần phản tỉnh của bài hát.
* Cấu trúc ca từ và cách đặt giai điệu: Tính chất "tụng niệm" của một bản kinh cầu sự sống.
Một đặc điểm nổi bật của bài hát là cách Trịnh Công Sơn đặt ca từ lên giai điệu. Nhiều câu hát dài, nhiều chữ, nhưng ông vẫn giữ được sự tự nhiên, không gượng ép. Điều này tạo cảm giác như:
- Một lời tuyên ngôn.
- Một bản kinh cầu.
- Một lời thề của cộng đồng.
Ví dụ:
"Dân ta sẽ đến những nơi không còn đời bán máu".
là một câu dài, nhưng giai điệu vẫn giữ được sự mạch lạc,
không
bị vấp.
Đây là kỹ thuật của một nhạc sĩ đã đạt đến độ chín tư duy, biết cách để ca từ và giai điệu hòa vào nhau như một dòng chảy.
* Tính cộng đồng trong cấu trúc âm nhạc.
Khác với nhiều bài hát của Trịnh Công Sơn vốn mang tính cá nhân, "Ta Quyết Phải Sống" được viết theo cấu trúc:
- Dễ hát tập thể.
- Dễ hòa giọng.
- Dễ tạo cảm giác đoàn kết.
Nhiều đoạn có thể được hát như đồng ca, hợp xướng, hoặc hành khúc tập thể. Điều này cho thấy ông hướng bài hát đến cộng đồng, không phải cá nhân.
* So sánh với các tác phẩm hùng ca thế giới.
Về cấu trúc âm nhạc, bài hát "Ta Quyết Phải Sống" có thể được đặt cạnh:
- We Shall Overcome (phong trào dân quyền Mỹ)
- Blowin’ in the Wind (Bob Dylan)
- Nkosi Sikelel’ iAfrika (Nam
Phi)
Nhưng khác với các tác phẩm trên, "Ta Quyết Phải Sống" mang:
- Nỗi đau riêng của dân tộc Việt.
- Tâm thức Á Đông.
- Triết lý nhân sinh của Trịnh Công Sơn.
Đây là sự kết hợp độc đáo giữa hùng ca phương Tây, và bi ca, triết ca Á Đông.
* Ý nghĩa của cấu trúc âm nhạc trong tư tưởng Trịnh Công Sơn.
Cấu trúc âm nhạc của bài hát không chỉ là hình thức, mà là tư tưởng được thể hiện bằng âm thanh:
- Tiết tấu mạnh = ý chí sống.
- Giai điệu tuyến tính = con đường đi tới tương lai.
- Hòa âm tối giản = sự trần trụi của lịch sử.
- Cấu trúc cộng đồng = tinh thần đoàn kết dân tộc.
Âm nhạc ở đây trở thành ngôn ngữ của sự hồi sinh, một lời
khẳng định rằng dân tộc
chỉ có
thể bước ra
khỏi bóng
tối bằng tình người, tự do, và sự sống.
* Huỳnh Tâm.
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire