THỬ THÁCH KHÔNG PHÂN BIỆT NGHỆ SĨ VÀ XÃ HỘI. * Huỳnh Tâm.

Hội họa, trong thời đại của những biến động không ngừng, đang bước đi trên một con đường lạ lùng: vừa rực rỡ như thảm đỏ, vừa gập ghềnh như một lối mòn đầy đá sắc. Chưa bao giờ hội họa được tôn vinh nhiều đến thế, nhưng cũng chưa bao giờ nó đối diện với nhiều thách thức đến vậy. Giữa sự bùng nổ của công nghệ, sự thay đổi của thị hiếu và sự phân mảnh của đời sống tinh thần, hội họa buộc phải tự hỏi: Điểm tựa nào sẽ giúp ta tiếp tục tồn tại?

- Điểm tựa mới: trở về đời sống và mở ra ngôn ngữ thị giác phổ quát.

Có lẽ, điểm tựa đầu tiên mà hội họa cần tìm lại chính là đời sống. Không phải đời sống được lý tưởng hóa, mà là đời sống thật, với những vết nứt, những hỗn độn, những chuyển động âm thầm. Hội họa không thể chỉ là cuộc chơi của hình thức, của kỹ thuật, của những tuyên ngôn mỹ học xa rời con người. Nó phải trở lại với những câu chuyện nhỏ bé, những cảm xúc thầm kín, những nỗi lo âu và hy vọng mà mỗi chúng ta đều mang trong mình.

Nhưng chỉ trở về đời sống thôi chưa đủ. Hội họa còn cần một ngôn ngữ thị giác phổ quát một cách nói mà bất kỳ ai, dù ở đâu, dù thuộc nền văn hóa nào, cũng có thể cảm nhận. Trong thời đại hình ảnh tràn ngập, hội họa phải tìm ra điều mà máy ảnh không thể chụp, video không thể ghi, và AI không thể mô phỏng: Sự rung động của tâm hồn người nghệ sĩ.

Một nét cọ có thể chứa cả một đời suy tư. Một mảng màu có thể nói thay những điều không thể nói bằng lời.

- Nghệ sĩ Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu.

Trong hành trình tìm kiếm điểm tựa mới ấy, nghệ sĩ Việt Nam đang bước ra thế giới với một sự tự tin lặng lẽ. Họ xuất hiện tại các biennale, các chương trình lưu trú nghệ thuật, các gallery quốc tế không phải như những "người lạ" mà như những người mang theo một kho tàng văn hóa độc đáo.

"Tính Việt" trong nghệ thuật hôm nay không còn là những biểu tượng quen thuộc như nón lá, trống đồng hay mái đình. Nó là một dòng chảy mềm mại hơn: ký ức chiến tranh, sự chuyển mình của xã hội, những mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, giữa nông thôn và đô thị, giữa cái cũ và cái mới.

Nghệ sĩ Việt Nam không chỉ mang đến sự khác biệt văn hóa, mà còn mang đến một cách nhìn, một nhịp cảm xúc, một độ nhạy tinh tế mà thế giới đang cần.

- Những trào lưu đương đại và sự đối thoại của hội họa.

Hội họa không đứng một mình. Nó luôn đối thoại với những trào lưu nghệ thuật đương đại:

- Hậu hiện đại đặt nghi vấn lên mọi giá trị, buộc hội họa phải tự hỏi: "Tôi là ai trong thế giới này? "

- Nghệ thuật ý niệm nhắc rằng ý tưởng đôi khi quan trọng hơn hình thức.

- Nghệ thuật trình diễn mở rộng khái niệm "tác phẩm" đến chính cơ thể và sự hiện diện.

- Nghệ thuật đa phương tiện cho thấy hội họa có thể hòa vào âm thanh, ánh sáng, dữ liệu mà vẫn giữ được linh hồn của mình.

Những trào lưu ấy không làm hội họa mất đi bản sắc; ngược lại, chúng giúp hội họa nhìn thấy những khả năng mới của chính mình.

- Cái giá của tự do sáng tạo.

Tự do sáng tạo luôn là một món quà đắt giá.

Nó đòi hỏi người nghệ sĩ phải tự trả lời câu hỏi: Tôi sáng tạo vì điều gì?

Không còn hệ thống thẩm mỹ nào để dựa vào, không còn chuẩn mực nào để bấu víu, nghệ sĩ đứng trước khoảng trống mênh mông của tự do, và cả sự cô độc.

- Cô độc là cái giá không thể tránh.

Đổi mới là rủi ro không thể né.

Nhưng chính trong sự cô độc ấy, nghệ sĩ tìm thấy tiếng nói của mình.

Chính trong rủi ro ấy, nghệ thuật tìm thấy sự sống.

- Đối thoại nội tâm của người nghệ sĩ.

Đôi khi, hội họa không phải là cuộc đối thoại với thế giới, mà là cuộc đối thoại với chính mình.

Người nghệ sĩ tự hỏi:

- Tôi còn tin vào hội họa không?

- Tôi vẽ cho ai?

- Nếu không ai nhìn thấy bức tranh của tôi, nó có tồn tại không?

Những câu hỏi ấy không nhằm tìm câu trả lời, mà nhằm giữ cho ngọn lửa sáng tạo không tắt.

Giữa đam mê và sinh tồn, giữa cái đẹp và cái thật, giữa truyền thống và đổi mới, người nghệ sĩ luôn phải chọn và mỗi lựa chọn đều để lại một vết xước trong tâm hồn.

- Viễn cảnh tương lai: Hội họa tái sinh từ đổ vỡ.

Nhưng chính những vết xước ấy lại là nơi ánh sáng lọt vào.

Tương lai của hội họa không nằm trong việc chạy theo xu hướng, mà nằm trong khả năng tái sinh từ đổ vỡ.

Khi mọi giá trị cũ lung lay, hội họa có cơ hội định nghĩa lại chính mình.

Khi công nghệ làm thay đổi cách con người nhìn thế giới, hội họa có thể trở thành nơi con người tìm lại sự tĩnh lặng, sự sâu sắc, sự nhân bản.

Hội họa sẽ không biến mất.

Nó chỉ đang thay da đổi thịt. 

Và trong sự chuyển mình ấy, nghệ sĩ sẽ tìm được một ngôn ngữ mới, một ngôn ngữ có thể kết nối nhân loại trong thời đại đầy chia rẽ này.

- Tổng Luận.

Hội họa đang đi trên thảm đỏ bằng mọi thử thách. 

Nhưng chính thử thách làm cho hành trình ấy trở nên đáng giá.

Và khi người nghệ sĩ vẫn còn tin vào sức mạnh của một nét cọ, một mảng màu, một rung động tinh tế thì hội họa vẫn còn tương lai.

Một tương lai không ồn ào, nhưng bền bỉ. 

Không phô trương, nhưng sâu sắc. 

Không chạy theo ánh sáng, mà tự tỏa sáng từ bên trong.

* Huỳnh Tâm.