(The Philosophy of Symbol in Painting)
I
. BIỂU TƯỢNG LÀ GÌ?
Trong mỹ thuật thông thường, biểu tượng là:
- hình ảnh mang ý nghĩa.
- dấu hiệu văn hóa.
- ẩn dụ thị giác.
- motif lặp lại.
Nhưng trong triết học nghệ thuật, biểu tượng là:
- cách thế giới được mã hóa (Cassirer)
- cách tinh thần biểu hiện (Hegel).
- cách tri giác tạo nghĩa (Merleau-Ponty).
- cách quyền lực vận hành (Foucault).
- cách ký hiệu trượt nghĩa (Derrida).
- cách mô phỏng thay thế thực tại (Baudrillard).
- cách dữ liệu được diễn giải (AI).
Biểu tượng không phải là “ý nghĩa”.
Biểu tượng là cách nghĩa được tạo ra.
II
. TRIẾT HỌC CỔ ĐẠI: BIỂU
TƯỢNG NHƯ BẢN CHẤT (Plato – Aristotle).
1 . Plato: biểu tượng =
bóng của ý niệm.
- biểu tượng không phải chân lý.
- biểu tượng là dấu vết của thế giới lý tưởng.
- nghệ thuật = mô phỏng của mô phỏng.
→ Biểu tượng bị nghi ngờ.
2 . Aristotle: biểu tượng =
cách vật thể xuất hiện.
- biểu tượng là phẩm chất.
- biểu tượng là bản chất được cảm nhận.
→ Biểu tượng mang tính hiện tượng học sơ khai.
III
. TRUNG CỔ: BIỂU TƯỢNG
NHƯ THIÊNG LIÊNG.
- Vàng, ánh sáng của Thượng đế.
- Xanh, thiên đường.
- Dỏ, hiến tế.
- tam giác, Ba Ngôi.
- vòng tròn, vĩnh cửu.
Biểu tượng không phải là hình ảnh.
Biểu tượng là thần học bằng màu sắc.
IV
. PHỤC HƯNG: BIỂU TƯỢNG
NHƯ NHÂN VĂN HỌC.
- quả táo, tri thức.
- con chó, trung thành.
- gương, chân lý.
- sọ người, memento mori.
Biểu tượng trở thành ngôn ngữ đạo đức-triết học.
V
. HIỆN ĐẠI: BIỂU TƯỢNG
NHƯ TRI GIÁC (Merleau-Ponty).
Merleau-Ponty:
“Ý nghĩa không nằm trong vật thể, mà
trong cách ta tri giác nó.”
→ Biểu tượng không cố định.
→ Biểu tượng là hiện tượng của tri giác.
- Cézanne: quả táo như sự hiện diện.
- Matisse: hoa như cảm giác.
- Giacometti: hình người như tồn tại.
Biểu tượng = trải nghiệm.
VI
. HEGEL: BIỂU TƯỢNG NHƯ
TINH THẦN.
Hegel:
“Nghệ thuật là tinh thần tự biểu hiện.”
→ Biểu tượng không phải là dấu hiệu.
→ Biểu tượng là tinh thần hóa hình ảnh.
- Kandinsky: màu sắc như âm nhạc.
- Mondrian: hình học như tinh thần thuần túy.
- Rothko: màu như khí quyển tinh thần.
Biểu tượng = tinh thần.
VII
. NIETZSCHE: BIỂU TƯỢNG
NHƯ SỨC SỐNG.
Nietzsche:
“Nghệ thuật là sức mạnh của sự sống.”
→ Biểu tượng không phải là ý nghĩa.
→ Biểu tượng là xung lực sống.
- Van Gogh: mặt trời = bùng nổ.
- Munch: tiếng thét = lo âu hiện sinh.
- Kirchner: cơ thể = bản năng.
Biểu tượng = Dionysian.
VIII
. DELEUZE: BIỂU TƯỢNG NHƯ
CƯỜNG ĐỘ
Deleuze:
“Hình ảnh không đại diện. Hình ảnh là
lực.”
→ Biểu tượng không phải là ký hiệu.
→ Biểu tượng là cường độ.
- Bacon: miệng há = lực.
- Pollock: vệt sơn = dòng chảy.
- Anadol: dữ liệu = năng lượng.
Biểu tượng = intensity.
IX
. DERRIDA: BIỂU TƯỢNG NHƯ
KÝ HIỆU TRƯỢT NGHĨA.
Derrida:
“Không có nghĩa cuối cùng.”
→ Biểu tượng không ổn định.
→ Biểu tượng là văn bản mở.
- Basquiat: vương miện = quyền lực-da màu-tự do.
- Twombly: chữ viết = ký hiệu phân mảnh.
- Rauschenberg: hình ảnh = collage nghĩa.
Biểu tượng = différance.
X
. FOUCAULT: BIỂU TƯỢNG
NHƯ QUYỀN LỰC.
Foucault:
“Hình ảnh là công cụ của quyền lực.”
→ Biểu tượng là diễn ngôn.
- Kruger: “Your body is a battleground”.
- Sherman: biểu tượng nữ tính.
- Haacke: biểu tượng chính trị.
Biểu tượng = quyền lực.
XI
. BAUDRILLARD: BIỂU TƯỢNG
NHƯ MÔ PHỎNG.
Baudrillard:
“Biểu tượng không còn bản gốc.”
→ Biểu tượng là simulacrum.
- logo
- meme
- avatar
- filter
- pixel
Biểu tượng = siêu thực tại.
XII
. THỜI ĐẠI AI: BIỂU TƯỢNG
NHƯ DỮ LIỆU.
Trong nghệ thuật AI:
- biểu tượng = vector.
- biểu tượng = embedding.
- biểu tượng = mô hình hóa.
- biểu tượng = xác suất.
AI không “hiểu” biểu tượng.
AI tính
toán biểu tượng.
- GAN, biểu tượng thống kê.
- Diffusion, biểu tượng xác suất.
- CLIP, biểu tượng ngôn ngữ – hình ảnh.
Biểu tượng = dữ liệu.
XIII
. BẢN ĐỒ TRIẾT GIA, BIỂU TƯỢNG, NGHỆ SĨ
* KẾT LUẬN.
Biểu tượng không phải là ý nghĩa.
Biểu tượng là cách nghĩa được tạo ra.
- Biểu tượng là tinh thần (Hegel).
- Biểu tượng là tri giác (Merleau-Ponty).
- Biểu tượng là sức sống (Nietzsche).
- Biểu tượng là lực (Deleuze).
- Biểu tượng là ký hiệu (Derrida).
- Biểu tượng là quyền lực (Foucault).
- Biểu tượng là mô phỏng (Baudrillard).
- Biểu tượng là dữ liệu (AI).
Hội họa không chỉ dùng
biểu tượng.
Hội họa suy nghĩ bằng
biểu tượng.
Hội họa là triết học của
biểu tượng.
* Họa Sĩ Huỳnh Tâm.
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire