Biểu tượng biển trong toàn bộ sáng tác của Trịnh Công Sơn, theo phong cách học thuật phương Tây, với chiều sâu phân tích biểu tượng học (symbolic
studies), mỹ học hiện sinh Á Đông, và cấu trúc tâm linh, triết học đặc thù của thế giới Trịnh Công Sơn. Biển không chỉ là một hình ảnh thiên nhiên, mà là một hệ thống biểu tượng
xuyên
suốt, một
"nhân
vật triết học"
trong vũ trụ nghệ thuật của ông.
Dẫn Nhập:
Biển như một "mẫu gốc" biểu tượng.
Trong thi ca và âm nhạc Việt Nam, biển thường gắn với
tình
yêu, chia ly, hoặc quê hương. Nhưng trong sáng tác của "Trịnh Công Sơn", biển vượt khỏi những ý nghĩa thông thường để trở thành:
- một biểu tượng triết học,
- một ẩn dụ hiện sinh,
- một không gian tâm linh,
- và một đối thoại nội tâm.
Biển trong Trịnh Công Sơn không chỉ là cảnh quan; biển là một chủ thể, một "người
đối thoại" với con người, với thời gian, với nỗi buồn, và với thân phận.
Biểu tượng này xuất hiện từ rất sớm đặc biệt trong
"Dã
Tràng Ca" và tiếp tục vang vọng trong
nhiều ca khúc sau này, tạo nên
một “trường
ngữ nghĩa” nhất quán và sâu sắc.
* Biển như biểu tượng của vô thức và vô tận.
- Biển không gian của vô thức.
Trong phân tâm học Jung, biển là biểu tượng của vô thức tập thể.
Trong Trịnh Công Sơn, biển mang đầy đủ tính chất ấy:
- sâu thẳm,
- khó nắm bắt,
- vừa nuôi dưỡng vừa đe dọa,
- vừa gọi mời vừa lãng quên.
Biển là nơi mọi ký ức tan vào nhau, nơi con người đối diện với phần tối
của chính
mình.
- Biển biểu tượng của vô tận.
Biển trong "Dã Tràng Ca" được gọi là "trùng dương", một từ gợi cảm giác:
- mênh mông,
- bất tận,
- vượt khỏi đời người.
Đây là thời gian vũ trụ, đối lập với thời gian hữu hạn của con người.
Biển trở thành tấm gương phản chiếu sự nhỏ bé của kiếp người.
* Biển như biểu tượng của vô thường và hủy diệt.
- Sóng xóa hành động của vô thường.
Trong "Dã Tràng Ca", biển liên tục:
- xóa,
- cuốn,
- vỡ tan,
- lãng quên.
Sóng biển là biểu tượng của "vô thường" một trong những
trục triết học quan trọng nhất của Trịnh Công Sơn.
Biển không ác; biển chỉ làm đúng bản chất của mình:
Xóa để tái sinh, cuốn đi để mở đường cho cái mới.
- Biển như định mệnh.
Biển trong trường ca không chỉ là thiên nhiên mà là định mệnh:
- dã tràng không thể chống lại biển,
- con người không thể chống lại vô thường,
- đời sống không thể chống lại thời gian.
Đây là triết học hiện sinh Á Đông:
không nổi loạn trước định mệnh, mà chấp nhận và thấu hiểu.
* Biển như biểu tượng của nỗi buồn nhân loại.
- Biển không gian của nỗi buồn.
Trong nhiều ca khúc, biển là nơi:
- nỗi buồn tràn về,
- ký ức dội lại,
- con người đối diện với chính mình.
Biển là "không gian cảm xúc", nơi nỗi buồn trở nên rộng lớn và sâu thẳm như chính nó.
- Biển tiếng khóc của thời đại.
Trong "Dã Tràng Ca", biển không chỉ xóa công dã tràng mà
còn:
- gọi cơn đau,
- gợi nỗi nhớ,
- đánh thức nỗi buồn.
Biển trở thành "tiếng khóc của thời đại", của một dân tộc trong chiến tranh, của
những phận người bị cuốn vào bão tố lịch sử.
* Biển như đối thoại hiện sinh.
- Biển người đối thoại.
Trong trường ca, biển được gọi trực tiếp:
- "Trùng dương ơi…"
- "Trùng dương sao nỡ bỏ quên…"
- "Trùng dương đưa sóng vào bờ…"
Đây là cấu trúc "đối thoại hiện sinh":
con người nói chuyện với vũ trụ, với định mệnh, với
vô thức.
Biển không trả lời, nhưng sự im lặng của biển chính là câu trả lời.
- Biển tấm gương của cái tôi.
Biển phản chiếu:
- nỗi buồn,
- sự cô đơn,
- sự mong manh,
- sự khát khao yêu thương.
Con người nhìn vào biển để thấy chính mình.
* Biển như biểu tượng của tình yêu và cứu rỗi.
- Biển nơi tình yêu bắt đầu và kết thúc.
Trong nhiều tình ca, biển là:
- nơi gặp gỡ,
- nơi chia ly,
- nơi ký ức trở về.
Biển mang tính lãng mạn, nhưng không phải lãng mạn thuần túy; đó là lãng mạn của một tâm hồn đã thấm vô thường.
- Biển nơi nỗi buồn được chữa lành.
Biển không chỉ xóa; biển cũng "vỗ về".
Trong "Dã Tràng Ca", biển có lúc:
- đưa sóng vào bờ,
- gọi mây,
- làm dịu nỗi đau.
Biển trở thành "biểu tượng của sự cứu rỗi", của
khả năng chữa lành nỗi buồn bằng chính sự bao la của nó.
* Biển trong toàn bộ sự nghiệp: Một hệ thống
biểu tượng nhất quán.
Biển xuất hiện không chỉ trong "Dã Tràng Ca" mà còn trong:
- các tình ca (biển như ký ức tình yêu),
- các ca khúc phản chiến (biển như nỗi buồn
thời đại),
- các ca khúc triết lý (biển như vô thường),
- các ca khúc tâm linh (biển như cõi đi về).
Biển là một trong những biểu tượng trung tâm của thế giới Trịnh Công Sơn, ngang hàng
với:
- mùa,
- mưa,
- cát,
- bụi,
- nắng,
- thân phận.
* Kết luận: Biển như linh hồn của vũ trụ Trịnh Công Sơn.
Biểu tượng biển trong sáng tác Trịnh Công Sơn là một hệ thống đa tầng:
- "vô thức" (biển sâu thẳm),
- "vô thường" (sóng xóa cát),
- "hiện sinh" (đối thoại với trùng dương),
- "tình yêu" (biển của ký ức),
- "nỗi buồn" (biển của thời đại),
- "cứu rỗi" (biển vỗ về).
Biển là "linh hồn của vũ trụ Trịnh Công Sơn":
mênh mông, buồn bã, nhân ái, và đầy triết lý.
Từ "Dã Tràng Ca" đến "Một cõi đi về", biển luôn ở đó – như một chứng nhân, một người bạn, một triết
gia thầm lặng, và một
biểu tượng bất tận của thân phận con người.
* Huỳnh Tâm.
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire