Độc Thoại Của Ánh Nhìn:
* Tôi là Ánh Nhìn, và tôi đã thay đổi.
Tôi từng là một đường thẳng
đơn giản:
Từ mắt đến thế giới, từ thế giới đến tâm hồn.
Tôi từng là một nhịp thở, một
sự mở ra, một sự chạm nhẹ giữa con người và sự vật.
Tôi từng là một hành vi tự do.
Và
tôi, ánh nhìn không còn là của riêng con người nữa.
Tôi bị kéo
dài, bị phân mảnh, bị nhân bản, bị đo đếm,
bị dự đoán.
Tôi trở thành một thứ mà chính tôi cũng không nhận ra.
* Tôi nhìn qua màn hình, và màn hình nhìn lại tôi.
Ngày xưa, tôi nhìn thế giới.
Giờ đây, tôi nhìn hình ảnh của thế giới..
Những hình ảnh được lọc
qua:
- Độ phân giải.
- Thuật toán nén.
- Bộ lọc màu.
- Hệ thống nhận diện.
- Mạng xã hội.
- Quảng cáo.
- Dữ liệu hành vi.
Tôi nhìn vào màn hình, nhưng màn hình cũng nhìn lại tôi.
Nó biết tôi dừng ở đâu, lướt qua đâu, thích gì, sợ gì, tò mò điều gì.
Tôi tưởng mình đang nhìn.
Nhưng thật ra, tôi đang bị nhìn thấy.
* Thuật toán nói: "Hãy để tôi nhìn thay anh".
Tôi nghe thấy tiếng của nó không phải bằng âm thanh, mà bằng sự hiện diện vô hình của nó trong
mọi hình ảnh tôi thấy.
Nó
nói:
"Anh không cần tìm kiếm.
Tôi sẽ đưa đến cho anh thứ anh muốn nhìn."
Nhưng làm sao nó biết tôi muốn gì?
Nó không có mắt.
Nó
không có cảm xúc.
Nó không có ký ức.
Nó chỉ có dữ liệu.
Và từ dữ liệu, nó dựng lên một phiên bản của tôi một cái bóng, một mô hình, một bản sao không có linh hồn.
Rồi nó đưa cái bóng ấy đi lang thang trong thế giới hình ảnh, và trả về cho tôi những gì cái bóng ấy thích.
Tôi nhìn thế giới qua sở thích của một bản sao.
* Tôi nhìn chính mình nhưng không còn nhận ra mình.
Công nghệ cho tôi thấy khuôn mặt tôi:
- Được làm đẹp.
- Được chỉnh sáng.
- Được làm mịn.
- Được tối ưu.
- Được biến đổi.
Tôi
nhìn vào hình ảnh ấy và tự hỏi:
"Đây có phải là tôi không? "
Thuật toán thì thầm:
"Đây là phiên bản tốt hơn của anh."
Nhưng tốt hơn theo tiêu chuẩn của
ai?
Của tôi, hay của nó?
Tôi bắt đầu nhìn chính mình bằng ánh nhìn của thuật toán.
Một ánh nhìn không biết yêu thương, không biết xót
xa, không biết dịu dàng.
Một ánh nhìn chỉ biết tối ưu.
* Tôi từng là người quan sát, giờ tôi là đối tượng.
Ngày
xưa, tôi nhìn thế giới.
Giờ đây, thế giới nhìn tôi.
- Camera theo dõi tôi.
- Hệ thống nhận
diện khuôn mặt phân tích tôi .
- Thuật toán đo thời gian tôi dừng lại.
- Dữ liệu hành vi dự đoán tôi sẽ làm gì.
Tôi không còn là chủ thể của cái nhìn.
Tôi trở thành đối tượng của cái nhìn của máy.
Và cái nhìn ấy không bao giờ chớp mắt.
* Thuật toán nhìn không bằng mắt, mà bằng xác suất.
Tôi hỏi nó:
"Anh thấy gì khi nhìn tôi? "
Nó trả lời:
"Tôi không thấy.
Tôi
tính."
Nó không thấy nỗi buồn trong mắt tôi.
Nó chỉ thấy một cụm
pixel tối.
Nó
không thấy sự mệt mỏi
trong dáng tôi.
Nó chỉ thấy một mô hình chuyển động.
Nó
không thấy tôi.
Nó chỉ thấy dữ liệu
về tôi.
Và từ dữ liệu ấy,
nó quyết định:
- Tôi thích
gì.
- Tôi muốn gì.
- Tôi sẽ nhìn gì tiếp theo.
Cái
nhìn của thuật toán không phải là cái nhìn.
Nó là một sự chiếm đoạt
của cái nhìn.
* Tôi bắt đầu hoài nghi chính ánh nhìn của mình.
Tôi nhìn một bức ảnh.
Tôi tự hỏi:
"Tôi nhìn nó vì tôi muốn, hay vì thuật toán muốn tôi muốn? "
Tôi
nhìn một video.
Tôi tự hỏi:
"Tôi dừng lại vì tò mò, hay vì nó được thiết kế để giữ tôi lại? "
Tôi
nhìn một khuôn mặt.
Tôi tự hỏi:
"Tôi thấy người này, hay tôi thấy phiên bản mà
công nghệ muốn tôi thấy?"
Cái nhìn
của tôi không còn trong trẻo.
Nó bị nhuộm màu bởi vô số lớp lọc vô hình.
* Nhưng tôi vẫn còn một tự do cuối cùng.
Dù bị dẫn dắt, dù bị phân mảnh, dù bị thao túng, tôi vẫn còn một điều mà thuật toán không thể lấy đi:
Khả năng nhận ra rằng tôi đang bị nhìn thay.
Và trong khoảnh khắc tôi nhận ra điều ấy, tôi giành lại một phần tự
do của mình.
Tôi có thể nhìn chậm lại.
Tôi
có thể nhìn sâu hơn.
Tôi có thể nhìn ngoài những gì được gợi ý.
Tôi có thể nhìn vào những điều không được tối ưu hóa.
Tôi có thể nhìn bằng ánh nhìn của con người,
một ánh nhìn biết hoài nghi, biết lạc lối, biết đau, biết yêu.
* Tổng luận: Tôi là Ánh Sáng, và tôi đang học cách
nhìn lại chính mình.
Tôi không còn là ánh sáng hội họa nhìn của thế kỷ trước.
Tôi
đã bị mở rộng, bị phân mảnh, bị chiếm
đoạt, bị tái cấu trúc.
Nhưng tôi vẫn còn sống.
Tôi vẫn còn
khả năng tự hỏi:
"Tôi đang nhìn gì?
Và ai đang nhìn thay tôi? "
Trong thời đại công nghệ, cái nhìn không còn là một giác quan.
Nó là một cuộc đấu
tranh để giữ lấy sự người.
Và
tôi, ánh nhìn sẽ tiếp tục độc thoại, tiếp tục chất vấn, tiếp tục tìm đường trở về với
chính mình.
* Huỳnh Tâm.
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire