TRIẾT HỌC CỦA MÀU SẮC TRONG NGHỆ THUẬT HỘI HỌA. * Họa Sĩ Huỳnh Tâm.

(The Philosophy of Color in Art)

Nếu ánh sáng là điều kiện để thế giới xuất hiện, thì màu sắc là cách thế giới chạm vào ý thức.

Màu sắc không chỉ là pigment, không chỉ là bước sóng, không chỉ là kỹ thuật.

Màu sắc là:

• một trải nghiệm hiện tượng học.
• một cường độ sống.
• một ký hiệu văn hóa.
• một trạng thái tinh thần.
• một trường năng lượng.
• và trong thời đại kỹ thuật có một giá trị dữ liệu.

Chương này sẽ kết nối:

• Plato, màu sắc như ảo ảnh.
• Aristotle, màu sắc như phẩm chất.
• Augustine, màu sắc như thiêng liêng.
• Leonardo, màu sắc như khoa học.
• Kant, màu sắc như tự do thẩm mỹ.
• Hegel, màu sắc như tinh thần.
• Nietzsche, màu sắc như sức sống.
• Merleau-Ponty, màu sắc như hiện tượng.
• Deleuze, màu sắc như cường độ.
• Derrida, màu sắc như trượt nghĩa.
• Baudrillard, màu sắc như neon, pixel.
• Nghệ thuật AI, màu sắc như dữ liệu.

Tôi sẽ triển khai chương này như một chuyên khảo triết mỹ hoàn chỉnh.

I . MÀU SẮC LÀ GÌ?

Màu sắc không phải là:

• thuộc tính của vật thể.
• bước sóng ánh sáng.
• kỹ thuật phối màu.
• cảm giác thị giác.

Màu sắc là cách thế giới xuất hiện trong ý thức.

Màu sắc là ngôn ngữ của cảm giác.

Màu sắc là triết học của cảm xúc.

II . MÀU SẮC TRONG TRIẾT HỌC CỔ ĐẠI.

1 . Plato: màu sắc là ảo ảnh.

Plato xem màu sắc là:

• thứ đánh lừa giác quan.
• xa rời chân lý.
• không thuộc về thế giới ý niệm.

→ Màu sắc bị nghi ngờ trong 2000 năm.

2 . Aristotle: màu sắc là phẩm chất của vật thể

Aristotle xem màu sắc là:

• thuộc tính của vật.
• cách vật thể tác động lên mắt.
• một hiện tượng tự nhiên.

→ Màu sắc trở thành đối tượng nghiên cứu khoa học.

III . MÀU SẮC TRONG TRUNG CỔ.

Augustine: màu sắc là thiêng liêng.

Màu vàng, ánh sáng của Thượng đế.

Màu xanh, thiên đường.

Màu đỏ, hiến tế.

→ Byzantine và Gothic dùng màu như biểu tượng tôn giáo.

IV . MÀU SẮC TRONG PHỤC HƯNG.

Leonardo: màu sắc là khoa học của ánh sáng.

Leonardo nghiên cứu:

• tán xạ
• phản xạ
• bóng đổ
• khí quyển.

Màu sắc trở thành khoa học của tri giác.

→ Sfumato = triết học của màu mờ.

V . MÀU SẮC TRONG TRIẾT HỌC HIỆN ĐẠI.

Kant: màu sắc là tự do thẩm mỹ.

Kant giải phóng màu sắc khỏi chức năng mô tả.

Màu sắc trở thành:

• tự do
• vô tư lợi.
• thuần túy thẩm mỹ.

→ Ấn tượng & Trừu tượng ra đời từ đây.

Hegel: màu sắc là tinh thần.

Màu sắc không chỉ là cảm giác.

Màu sắc là biểu hiện của tinh thần.

→ Kandinsky, Mondrian, Rothko.

VI . MÀU SẮC TRONG TRIẾT HỌC HIỆN TƯỢNG HỌC.

Merleau-Ponty: màu sắc là hiện tượng.

Màu sắc không thuộc về vật thể.

Màu sắc thuộc về cách thế giới chạm vào mắt.

• màu xanh của Cézanne = tri giác.
• màu vàng của Van Gogh = cảm xúc.
• màu đỏ của Bacon = lực.

Màu sắc = sự kiện của tri giác.

VII . MÀU SẮC TRONG TRIẾT HỌC NIETZSCHE.

Nietzsche: màu sắc là sức sống.

Màu sắc không mô tả.

Màu sắc khẳng định sự sống.

• Van Gogh, màu sắc bùng nổ.
• Munch, màu sắc đau đớn.
• Kirchner, màu sắc bản năng.

Màu sắc = Dionysian.

VIII. MÀU SẮC TRONG TRIẾT HỌC DELEUZE.

Deleuze: màu sắc là cường độ.

Màu sắc không phải là pigment.

Màu sắc là lực, dao động, trường năng lượng.

• Bacon, màu sắc như vết cắt.
• Pollock, màu sắc như dòng chảy.
• Anadol, màu sắc như dữ liệu chuyển động

Màu sắc = intensity.

IX . MÀU SẮC TRONG TRIẾT HỌC DERRIDA

Derrida: màu sắc là trượt nghĩa.

Không có màu sắc “đúng”.

Không có màu sắc “bản chất”.

Màu sắc luôn:

• trượt
• phân mảnh.
• đa nghĩa.

→ Basquiat, Richter, Twombly.

X . MÀU SẮC TRONG TRIẾT HỌC BAUDRILLARD

Baudrillard: màu sắc là neon, pixel, mô phỏng.

Trong thời đại kỹ thuật số:

• màu sắc không còn tự nhiên.
• màu sắc là ánh sáng màn hình.
• màu sắc là giá trị RGB.
• màu sắc là siêu thực tại.

→ Post-Internet Art.

→ Digital Art.

→ Glitch Art.

Màu sắc = simulacrum.

XI . MÀU SẮC TRONG THỜI ĐẠI AI.

Trong nghệ thuật AI:

• màu sắc = dữ liệu.
• màu sắc = vector.
• màu sắc = thuật toán.
• màu sắc = mô phỏng.
• màu sắc = xác suất.

AI không “nhìn” màu.

AI tính toán màu.

Màu sắc trở thành:

• thông tin
• tham số
• giá trị số
• mô hình hóa.

Đây là cuộc cách mạng bản thể học của màu sắc.

XII . BẢN ĐỒ TRIẾT HỌC CỦA MÀU SẮC.

* KẾT LUẬN.

Màu sắc không phải là kỹ thuật.

Màu sắc là triết học của cảm giác.

• Màu sắc là cách thế giới xuất hiện (Merleau-Ponty).
• Màu sắc là sức sống (Nietzsche).
• Màu sắc là tinh thần (Hegel).
• Màu sắc là cường độ (Deleuze).
• Màu sắc là trượt nghĩa (Derrida).
• Màu sắc là mô phỏng (Baudrillard).
• Màu sắc là dữ liệu (AI).

Nghệ thuật không chỉ dùng màu sắc.

Nghệ thuật suy nghĩ bằng màu sắc.

Nghệ thuật là triết học của màu sắc.

* Họa Sĩ Huỳnh Tâm.