Hội họa không chỉ ghi lại thời gian mà còn tạo ra thời gian.
Mỗi nền văn hóa, mỗi thời đại, mỗi họa sĩ đều có cách riêng để kiến tạo thời
gian trong hình ảnh.
Có ba mô hình thời gian lớn trong hội họa: Tuyến tính, tuần hoàn, và phân mảnh.
* Thời Gian Tuyến Tính: Di
Sản Của Phương Tây.
- Thời gian như dòng chảy một chiều.
Trong tư duy phương Tây, thời gian là tuyến tính:
. Có khởi đầu.
. Có kết thúc.
. Có tiến trình.
. Có lịch sử.
Hội họa phương Tây phản ánh mô hình này bằng cách
ghi lại một khoảnh khắc duy nhất,
như một lát cắt của thời gian.
- Phối cảnh và thời gian.
Phối cảnh tuyến tính không chỉ tổ chức không gian
mà còn tổ chức thời gian.
Điểm tụ là điểm của tương lai.
Không gian sâu là không gian của thời gian đang
trôi.
- Ánh sáng và thời gian.
Trong hội họa Ấn tượng, ánh sáng trở thành biểu
hiện của thời gian.
Monet không vẽ nhà thờ Rouen, mà vẽ thời gian trên nhà thờ Rouen:
. Buổi sáng.
. Buổi trưa.
. Buổi chiều.
. Sương mù.
. Hoàng hôn.
Thời gian trở thành chủ thể của hình ảnh.
- Thời gian như khoảnh khắc.
Nhiều họa sĩ phương Tây tìm cách ghi lại khoảnh
khắc:
. Khoảnh khắc chuyển động.
. Khoảnh khắc ánh sáng.
. Khoảnh khắc cảm xúc.
Hội họa trở thành sự dừng lại của thời gian.
* Thời Gian Tuần Hoàn: Di
Sản Của Phương Đông.
- Thời gian như vòng lặp.
Trong tư duy phương Đông, thời gian không tuyến
tính mà tuần hoàn:
. Bốn mùa.
. Chu kỳ ngày đêm.
. Sinh - diệt - tái sinh.
. Hơi thở của vũ trụ.
Hội họa phương Đông không ghi lại khoảnh khắc mà
ghi lại tính tuần hoàn của thiên nhiên.
- Không gian cuộn và thời gian cuộn.
Tranh cuộn (scroll painting) là hình thức đặc trưng
của thời gian tuần hoàn.
Người xem không nhìn toàn bộ bức tranh cùng lúc.
Họ "đi qua" bức tranh
như đi qua thời gian.
Thời gian mở ra theo chuyển động của tay và mắt.
- Khoảng trống như thời gian.
Khoảng trống trong tranh thủy mặc không chỉ là
không gian mà là thời gian:
. Thời gian của hơi thở.
. Thời gian của tĩnh lặng.
. Thời gian của vô hạn.
Khoảng trống là nơi thời gian không trôi mà hiện diện.
- Tâm cảnh và thời gian nội tâm.
Hội họa phương Đông không ghi lại thời gian vật lý
mà ghi lại thời gian nội tâm.
Một bức tranh có thể chứa nhiều mùa, nhiều thời
điểm, nhiều trạng thái tâm thức.
* Thời Gian Phân Mảnh: Di
Sản Của Hiện Đại Và Đương Đại.
- Thời gian bị phân mảnh bởi hiện đại.
Thế kỷ 20 chứng kiến sự phân mảnh của thời gian:
. Tốc độ đô thị.
. Công nghiệp hóa.
. Chiến tranh.
. Truyền thông.
. Ký ức đứt đoạn.
Hội họa hiện đại phản ánh sự phân mảnh này bằng
cách phá vỡ thời gian tuyến tính.
- Lập thể và thời gian đa điểm nhìn.
Lập thể không chỉ phân mảnh hình thể mà phân mảnh
thời gian.
Một vật thể được nhìn từ nhiều góc độ cùng lúc.
Thời gian không còn là một khoảnh khắc mà là nhiều khoảnh khắc chồng lên nhau.
- Siêu thực và thời gian của vô thức
Trong siêu thực, thời gian không còn logic.
Nó trở thành thời gian của giấc mơ, của ký ức, của
vô thức.
Thời gian không trôi mà trôi ngược,
trôi lệch, trôi đứt đoạn.
- Đương đại và thời gian của dữ liệu.
Trong nghệ thuật kỹ thuật số, thời gian trở thành
dòng chảy liên tục:
. Hình ảnh biến đổi theo thời gian.
. Dữ liệu cập nhật theo thời gian.
. Thuật toán tạo ra thời gian.
Thời gian không còn là khoảnh khắc mà là quá trình.
* Thời Gian Như Một Vấn Đề
Triết Học Của Hình Ảnh.
- Thời gian và cái nhìn.
Cái nhìn không bao giờ đứng yên.
Khi ta nhìn một bức tranh, ta tạo ra thời gian:
. Thời gian của sự quan sát.
. Thời gian của sự diễn giải.
. Thời gian của sự hồi tưởng.
- Thời gian và ký ức.
Hội họa không chỉ ghi lại thời gian mà kích hoạt ký
ức.
Một bức tranh có thể làm sống lại một thời điểm đã mất.
Thời gian trở thành ký ức, ký ức trở thành thời gian.
- Thời gian và sự vô thường.
Hội họa, dù cố gắng dừng lại thời gian, vẫn không
thể thoát khỏi vô thường.
Màu phai, giấy mục, toan nứt tất cả đều là dấu vết
của thời gian.
Tác phẩm sống cùng thời gian, không chống lại thời
gian.
* Thời Gian Như Một Chiến
Lược Thẩm Mỹ.
- Thời gian như nhịp điệu.
Một bức tranh có thể có nhịp điệu:
. Nhịp điệu của nét.
. Nhịp điệu của màu.
. Nhịp điệu của bố cục.
Nhịp điệu là thời gian thị giác.
- Thời gian như sự chờ đợi.
Một số tác phẩm buộc người xem phải chờ đợi:
. Ánh sáng thay đổi.
. Hình ảnh dần hiện ra.
. Màu sắc biến đổi.
Thời gian trở thành một phần của trải nghiệm.
- Thời gian như sự mở.
Một tác phẩm có thể không bao giờ hoàn tất vì nó
luôn mở ra thời gian mới.
- Tổng luận.
Thời gian trong hội họa không chỉ là khoảnh khắc
được ghi lại.
Nó là cấu trúc của hình ảnh, là cách con người cảm
nhận thế giới, là cách ký ức và hiện tại giao thoa.
Hội họa có thể chứa thời gian tuyến tính, thời gian
tuần hoàn, thời gian phân mảnh, hoặc tất cả cùng lúc.
Thời gian không chỉ được vẽ mà được kiến tạo.
Một trong những vấn đề triết học sâu sắc nhất của
hội họa.
Không còn khoảng trống như một thực thể triết học, một
trong những mỹ học tinh tế nhất của nghệ thuật.
*
Họa Sĩ Huỳnh Tâm.
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire